Kalibrasyon hizmeti seçerken yalnızca firmanın hangi cihazlarla çalıştığına bakmak yeterli değildir. Ölçüm alanı, cihaz türü, ölçüm aralığı, uygulanacak yöntem ve hizmetin laboratuvarda mı yoksa sahada mı gerçekleştirileceği birlikte değerlendirilmelidir. ISO/IEC 17025 bu değerlendirmede önem taşır çünkü deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının teknik yeterliliği, tarafsızlığı ve tutarlı çalışması için kullanılan uluslararası standardı oluşturur.
Bu nedenle akredite kalibrasyon firmaları araştırılırken firma adının yanında hizmet kapsamının ayrıntıları da incelenmelidir. Bir laboratuvarın ISO/IEC 17025 çerçevesinde değerlendirilmesi, sunduğu her hizmetin ve gerçekleştirdiği her ölçümün otomatik olarak aynı akreditasyon kapsamına girdiği anlamına gelmez. İhtiyaç duyulan cihazın, parametrenin, ölçüm aralığının ve gerekiyorsa yerinde gerçekleştirilecek işlemin ilgili kapsam bakımından ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
ISO IEC 17025 kalibrasyon hizmetlerinde neyi ifade eder?
ISO/IEC 17025 deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliğine ilişkin temel gereklilikleri tanımlar. Standardın odağında yalnızca bir kalite yönetim sistemi bulunmaz. Laboratuvarın teknik olarak yetkin çalışması, sonuçların güvenilir biçimde üretilmesi, kullanılan yöntemlerin uygunluğu, ölçümlerin izlenebilirliği ve sonuçları etkileyebilecek belirsizliklerin yönetilmesi de önem taşır.
Türkiye'de kalibrasyon laboratuvarlarının akreditasyonunda TS EN ISO/IEC 17025 temel doküman olarak kullanılmaktadır. Bu yaklaşımın seçim sürecindeki pratik karşılığı şudur: "ISO 17025" ifadesini görmek tek başına yeterli bir karşılaştırma ölçütü değildir. Laboratuvarın hangi ölçüm büyüklüklerinde, hangi aralıklarda ve hangi koşullarda hizmet verebildiğini incelemek gerekir.
Akreditasyon kapsamı neden firma isminden daha önemlidir?
Kalibrasyon ihtiyacı çoğu zaman belirli bir cihazla başlar. Ancak teknik değerlendirme cihazın adından daha ayrıntılı olabilir. Örneğin iki farklı laboratuvar da elektriksel kalibrasyon hizmeti sunabilir fakat desteklenen gerilim, akım, direnç veya frekans aralıkları aynı olmayabilir. Benzer şekilde sıcaklık kalibrasyonu sunan iki kuruluşun çalışma aralıkları veya yerinde hizmet seçenekleri farklı olabilir.
Bu nedenle karşılaştırmanın "bu firma elektriksel kalibrasyon yapıyor mu?" sorusuyla sınırlı tutulmaması daha sağlıklıdır. "Benim cihazımın kullandığı parametre ve aralık hizmet kapsamına uyuyor mu?" sorusu daha belirleyicidir. Akreditasyon kapsam belgelerinde de ölçüm büyüklüğü, cihaz grubu, ölçüm aralığı, belirsizlik ve yöntem gibi ayrıntıların bulunabilmesi bu ayrımın önemini gösterir.
Hizmet alanları nasıl karşılaştırılabilir?
Rezonans Kalibrasyon'un hizmetler sayfasında RF mikrodalga, elektriksel, sıcaklık, basınç, boyut, tork ve terazi kalibrasyonunun yanında marine, medikal ve diğer kalibrasyon başlıkları da yer alır. Sayfada bazı alanlar için ölçüm aralıkları da belirtilmektedir. Bu bilgiler bir ön eleme yapılmasını kolaylaştırabilir ancak belirli bir cihaz için güncel akreditasyon durumunun ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Hizmet alanı | Hizmet sayfasında belirtilen kapsam örneği | Seçimde kontrol edilebilecek nokta |
RF mikrodalga | 100 kHz ile 20 GHz arasında frekans ve -60 dBm ile +30 dBm güç bilgisi yer alır | Cihazın frekans ve güç aralığının ilgili teknik kapsamla eşleşmesi |
Elektriksel | AC 28 kV ve DC 40 kV seviyelerine kadar gerilim ile 1 Ohm ile 3 TOhm direnç ve 1 mA ile 1500 A akım bilgileri verilir | Ölçülecek elektriksel büyüklüklerin ve aralıkların cihaz ihtiyacını karşılaması |
Sıcaklık | -80 °C ile +1200 °C arasında hizmet bilgisi sunulur | Sıcaklık aralığının yanında laboratuvar veya saha koşullarının uygunluğu |
Basınç | -1 bar ile 700 bar arasında kalibrasyon bilgisi bulunur | Basınç aralığı ve yerinde hizmet ihtiyacının birlikte değerlendirilmesi |
Boyut | 0 ile 1000 mm aralığında çeşitli boyutsal ölçüm cihazlarından söz edilir | Cihaz tipi ve gerekli uzunluk aralığının kapsam içinde bulunması |
Tork | 5 Nm ile 1000 Nm arasında tork ölçüm çözümleri belirtilir | Tork anahtarı veya sensörün çalışma aralığının hizmetle eşleşmesi |
Terazi | Endüstriyel ve laboratuvar tartım sistemlerine yönelik hizmet sunulur | Terazinin kapasitesi ve kullanım koşullarına uygun kalibrasyon imkanının teyit edilmesi |
Tablodaki değerler bir hizmet sayfasında belirtilen teknik bilgilerin seçim sırasında nasıl kullanılabileceğini gösterir. Bir satın alma veya tedarik kararı verilmeden önce cihazın tam özellikleriyle güncel kapsamın eşleştirilmesi önemlidir. Özellikle sınır değerlere yakın çalışan cihazlarda yalnızca hizmet kategorisinin adına dayanmak doğru bir karşılaştırma sağlamaz.
Yerinde kalibrasyon ne zaman ayrı bir kriter olur?
Kalibrasyon firmaları karşılaştırılırken hizmetin nerede gerçekleştirileceği de teknik kapsam kadar önemli olabilir. Bazı cihazlar kolayca laboratuvara gönderilebilirken üretim hattına bağlı sistemlerin, sabit ekipmanların veya taşınması operasyonel açıdan uygun olmayan cihazların sahada değerlendirilmesi gerekebilir.
Rezonans Kalibrasyon'un hizmet sayfasında sıcaklık kalibrasyonu için tesiste yerinde ve saha hizmetinden söz edilir. Basınç kalibrasyonu bölümünde de yerinde saha kalibrasyonu seçeneği belirtilmiştir. Bu bilgi, bu alanlarda saha hizmetine ihtiyaç duyan işletmeler için karşılaştırılabilir bir kriter oluşturur. Bununla birlikte yerinde hizmet seçeneğinin bulunması ile belirli bir ölçümün akreditasyon kapsamında sahada gerçekleştirilebilmesi aynı konu değildir. Talep edilen cihaz ve parametre için bu ayrımın teknik değerlendirme sırasında netleştirilmesi gerekir.
Ölçüm aralığı neden tek başına yeterli değildir?
Bir cihazın ölçüm aralığının laboratuvarın sunduğu aralığa girmesi ilk uygunluk göstergesidir fakat değerlendirme burada bitmez. Kalibrasyonun hangi ölçüm noktalarında yapılacağı, kullanılan yöntem, referansların izlenebilirliği ve sonuçla birlikte değerlendirilen ölçüm belirsizliği de önem taşır.
Örneğin iki laboratuvar aynı maksimum basınç veya sıcaklık değerine ulaşabiliyor olabilir. Buna rağmen kullanılan yöntemler ve beyan edilen ölçüm yetenekleri farklılaşabilir. Bu nedenle hassas toleranslarla çalışan üretim veya kalite kontrol süreçlerinde yalnızca "aralık uygun" sonucuna dayanmak yerine istenen ölçüm performansının karşılanıp karşılanmadığı kontrol edilmelidir.
Akredite kalibrasyon laboratuvarı seçerken hangi bilgiler hazırlanmalı?
Karşılaştırmayı hızlandırmanın en etkili yollarından biri talebi cihaz listesi üzerinden oluşturmaktır. Marka ve model bilgisi, cihazın ölçtüğü büyüklük, çalışma aralığı, kullanılan kritik noktalar ve hizmetin yerinde yapılıp yapılmaması gerektiği başlangıçta belirlenebilir. Mevcut kalibrasyon sertifikası varsa önceki ölçüm noktaları ve teknik gereksinimlerin anlaşılmasına da yardımcı olabilir.
- Cihazın marka ve modeli belirlenmelidir.
- Kalibre edilecek ölçüm büyüklüğü açıkça yazılmalıdır.
- Kullanılan minimum ve maksimum çalışma aralığı belirtilmelidir.
- Üretim açısından kritik ölçüm noktaları varsa paylaşılmalıdır.
- Laboratuvarda veya yerinde kalibrasyon ihtiyacı ayrıştırılmalıdır.
- Talep edilen işlemin ilgili akreditasyon kapsamına girip girmediği teyit edilmelidir.
Bu yaklaşım farklı tekliflerin aynı teknik ihtiyaca göre değerlendirilmesini sağlar. Aksi durumda geniş bir hizmet listesine sahip bir laboratuvar ile ihtiyaç duyulan belirli ölçüm alanında uygun kapsam sunan bir laboratuvar arasındaki fark gözden kaçabilir.
ISO IEC 17025 seçim kararını nasıl daha anlamlı hale getirir?
ISO/IEC 17025'in asıl değeri bir pazarlama ifadesi olmasından değil laboratuvar yeterliliğinin sistematik biçimde değerlendirilmesine temel oluşturmasından gelir. Kalibrasyon hizmeti alan işletme açısından bunun en kullanışlı sonucu kapsam odaklı karşılaştırmadır. Hangi cihazın hangi ölçüm aralığında değerlendirilebildiği, hizmetin nerede sunulduğu ve talep edilen işlemin kapsamla nasıl eşleştiği daha görünür hale gelir.
Bu nedenle akredite kalibrasyon laboratuvarı araştırırken önce cihaz envanteri ve teknik ihtiyaç belirlenmeli ardından aday laboratuvarların ilgili hizmet alanları karşılaştırılmalıdır. RF mikrodalga, elektriksel, sıcaklık, basınç, boyut veya tork gibi başlıkların bulunması önemli bir başlangıçtır fakat nihai değerlendirme cihazın gerçek çalışma şartları ve güncel kapsam üzerinden yapılmalıdır. Böylece seçim yalnızca firma tanıtımına değil ölçüm ihtiyacıyla teknik hizmet kapsamının eşleşmesine dayanır.