‘Başın düşerse dara İlhan Aküzüm’ü ara’
Karslıların ‘Başın düşerse dara İlhan Aküzüm’ü ara’ deyimiyle adlandırılan eski Kültür ve Turizm Bakanı İlhan Aküzüm Kars’ta.
Karslıların zihninde Kars havaalanı, Kafkas Üniversitesi, Şeker Fabrikası, Sarıkamış kayak merkezi gibi bir çok çalışmalarla ismi zikredilen eski Kültür ve Turizm Bakanı İlhan Aküzüm, Karslı köşe yazarı Mehmet Duman’la görüşme yaptı.
EN ÇOK İSTEDİĞİM KARS’IN ‘SERBEST BÖLGE’ OLMASI!
Eski Kültür ve Turizm Bakanı İlhan Aküzüm, “Bakü –Tiflis-Kars Demiryolu Hattı’nın Kars için çok önemli olduğunu biliyoruz. Kars ve Karslılarımızın gelişimi, geleceği için cani gönülden takipçisi olması gerekir. Kars’ta, ihracata yönelik yatırım ve üretimin teşvik edilmesi, yabancı yatırımların, teknolojik yatırımların geliştirilmesinin yolu ‘Serbest Bölge’den’ geçer. En çok istediğim Kars’ın Serbest Bölge olması. Bu durumda üzerime düşen ne varsa Kars’a gönül vermiş bir Karslı olarak yapmaya hazırım.” dedi.
KARS KALESİ KARS’A YAKIŞIYOR.
Aküzüm, Kars Kalesinin etkinliklere de açılması gerektiğini belirterek, “Kars Kalesi Kars’a Yakışıyor. Kars Kalesi muhteşem bir kale. Kars’a geldiğimde Kars Kalesi’ni görülme imkanım oldu. Kars Kalesi’ne yakışır bir kafe yapılmış. Güzel bir işletme. Kaleye teleferiklerin de yapılması gerekir. Ani Ören yeri kendi başına ayrı bir dünya. Sarıkamış, kış turizminde dünya çapında vazgeçilmez olması gerekir. Kars Turizmde patlayacak.” diye konuştu
SERBEST BÖLGELERİMİZİN SUNDUĞU AVANTAJLAR
1. Üretici Kullanıcılar için Vergi Avantajlarından Yararlanma İmkânı
Üretim konulu Faaliyet Ruhsatı kapsamında faaliyet gösteren serbest bölge kullanıcılarının imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları, Avrupa Birliği üyeliğinin gerçekleşeceği yılın vergileme dönemi sonuna kadar Gelir veya Kurumlar Vergisinden istisnadır.
Serbest bölgelerde üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az % 85'ini yurtdışına ihraç eden kullanıcıların istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretler gelir vergisinden müstesnadır. Bu oran Bakanlar Kurulu tarafından yüzde 50"ye kadar indirilebilir.
Üretim faaliyetinde bulunan serbest bölge kullanıcılarının, serbest bölgelerde gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili olarak yapılan işlemleri ve düzenlenen kağıtları damga vergisi ve harçlardan müstesnadır. Üretim faaliyeti dışındaki konularda 06/02/2004 tarihinden önce Ruhsat almış olan kullanıcıların Gelir veya Kurumlar Vergisi muafiyeti, Faaliyet Ruhsatı süresi sonuna kadar devam edecektir. 06/02/2004 tarihinden itibaren diğer konularda düzenlenen Faaliyet Ruhsatları kapsamında vergi muafiyeti bulunmamaktadır.
2. ORTA VE UZUN VADEDE GELECEĞİ PLANLAYABİLME İMKÂNI
Hazır işyeri kiralayan kiracı-kullanıcı firmalar için 15 yıl,
Hazır işyeri kiralayan üretici-kiracı-kullanıcı firmalar için 20 yıl,
Kendi işyerini inşa eden yatırımcı-kullanıcı firmalar için 30 yıl,
Kendi işyerini inşa eden üretici-yatırımcı-kullanıcı firmalar için 45 yıl,
süreli faaliyet ruhsatı düzenlenmektedir.
Diğer taraftan, yatırımcı kullanıcılara Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan arazi, arsa ve binalar kiralanabilir veya bunlar üzerinde 49 yıla kadar irtifak hakkı tesis edilebilir.
3. Kâr Transferi İmkânı
Serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazanç ve gelirler, hiç bir izne tabi olmaksızın yurt dışına veya Türkiye'ye serbestçe transfer edilebilmektedir.
4. Ticaret Kolaylığı İmkânı
Serbest bölgeler ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılan ticarette dış ticaret rejimi hükümleri uygulanır. Başka bir deyişle, Türkiye’den serbest bölgeye satılan mallar ihracat rejimine, serbest bölgeden Türkiye’ye satılan mallar ise ithalat rejimine tabi olup, serbest bölge kullanıcıları Türkiye’den ihraç fiyatına (KDV’siz) mal ve hizmet satın alabilirler. Diğer taraftan, serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasında dış ticaret rejimi hükümleri uygulanmaz. Ayrıca, bölgelerde sarf malzemelerinin en kısa sürede teminini sağlayabilmek amacıyla bedeli 5000 ABD Doları veya karşılığı Yeni Türk Lirasını geçmeyen Türkiye mahreçli mallar, isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir.
5. Gümrük Vergisi Prosedüründen Arındırılmış Ticari Faaliyet İmkânı Serbest bölgeye getirilen Türkiye veya AB menşeli ya da buralarda serbest dolaşımda bulunan malların, serbest dolaşımda bulunma statüsü değişmediğinden, Türkiye’ye veya AB üyesi ülkelere girişinde gümrük vergisi ödenmez. Ayrıca üçüncü ülke menşeli malların serbest bölgeye girişinde ve bu malların Türkiye veya AB üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi halinde de gümrük vergisi ödenmez. Ancak serbest bölgeden Türkiye’ye veya AB üyesi ülkelere gönderilen serbest dolaşım durumunda olmayan üçüncü ülke menşeli mallar için Ortak Gümrük Tarifesi’nde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenir.
6. AB ve Gümrük Birliği Kriterlerinin Gerektirdiği Serbest Dolaşım Belgelerinin Temini İmkânı Serbest bölgeler, “Türkiye-AB Gümrük Birliği”nin parçası sayıldığından, bölgelerden Türkiye veya AB menşeli ürünler ile Türkiye’de serbest dolaşım durumunda bulunan ürünlerin A.TR Belgesi düzenlenerek AB’ye gönderilmesi mümkündür. Üçüncü ülke menşeli ürünler ise Ortak Gümrük Tarifesi’nde belirtilen oran üzerinden Serbest Bölge Gümrük Müdürlüğüne gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma geçirildikten sonra A.TR Belgesi düzenlenerek AB’ye gönderilebilir.
7. Eşitlik Prensibi
Serbest bölgede sağlanan teşvik ve avantajlardan yerli ve yabancı bütün firmalar eşit olarak yararlanır. İşleticiler ve kullanıcılar, yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu’nca belirlenecek vergi dışı teşviklerden de yararlandırılabilir.
8. Zaman Kısıtlaması Bulunmaması Mallar serbest bölgede süre sınırlaması olmaksızın kalabilir.
9. Pazar İhtiyaçlarına ve Şartlarına Göre Serbestçe Belirlenecek Ticari Faaliyet İmkânı Gümrük ve kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri ile üretici işletmelerin talepleri hariç olmak üzere, fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz.
10. Gerçekçi Bir Enflasyon Muhasebesi İmkânı Serbest bölgelerdeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödeme dövizle yapılır.
11. Yerli ve Yabancı Tüm Pazarlara Erişim İmkânı Serbest bölgelerden Türkiye’ye yönelik mal satışına ve serbest bölge ile diğer ülkeler arasında yapılacak ticarete kısıtlama getirilmemiştir. Serbest bölgelerden yurt içine mal satışına, tüketim malları ve riskli mallar dışında, herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir.
12. Azaltılmış Bürokratik Prosedür ve Dinamik İşletme Yönetimi Başvuru ve faaliyet süresince her türlü bürokrasi en aza indirilmiştir. Serbest bölgeler özel sektör şirketlerince işletilmektedir.
13. Stratejik Avantaj Serbest bölgelerimiz, AB ve Orta Doğu pazarlarının yakınında, Akdeniz, Ege ve Karadeniz’deki büyük limanlara, uluslararası havaalanlarına, karayolu ağlarına, kültür, turizm ve eğlence merkezlerine yakın yerlerde kurulmuştur. 14. Her Türlü Ticari ve Sınai Faaliyete Uygun ve Ucuz Altyapı İmkânı Serbest bölgelerin altyapısı gelişmiş ülkelerdeki benzerleri ile aynı standarttadır.
15. Tedarik Zinciri İmkânlarından Yararlanma Kolaylığı Serbest bölgeler özellikle ihracata dönük üretim yapan firmalara, ara malı ve hammadde temininde, dünya fiyatları ve şartları ile kesintisiz tedarik imkânları sunmaktadır.
SERBEST BÖLGENİN ÖNEMİ
Genel olarak serbest bölgeler; ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı, sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş teşviklerin tanındığı ve fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından ayrılan yerler olarak tanımlanabilir. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nda serbest bölgelerin kurulması ve işletilmesindeki temel amaçlar; ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak, işletmeleri ihracata yönlendirmek ve uluslararası ticareti geliştirmek olarak sıralanmıştır.
SERBEST BÖLGELERDEKİ BAZI TEŞVİK VE AVANTAJLAR
Firmalar, Kurumlar Vergisi ve Gelirler Vergisinden %100 muaftırlar.
Bölgeye giren mallar için Gümrük Vergisi, KDV, KKDF ödenmez.
Üretiminin %85 ve fazlasını ihraç eden firmalar personel maaşları üzerinden muhtasardan %100 muaftırlar.
Elde edilen kârlar hiçbir izne gerek olmadan yurtiçine veya yurtdışına transfer edilebilir.
Türkiye’den Serbest Bölgeye yapılan satışlar ihracat sayıldığından firmalar, Türkiye’den ihraç fiyatına KDV’siz mal satın alabilirler.
Her türlü altyapı hizmetleri (Elektrik, Su, Doğalgaz, Haberleşme) KDV’siz olarak firmalara sunulur.
İkinci el makinelerin Serbest Bölgelere girişlerinde yaş sınırı yoktur.
Serbest Bölgelerde alım-satım, stok değerleme ve muhasebeleştirme konvertibl dövizlerle yapıldığı için kullanıcılar enflasyondan olumsuz etkilenmezler.
Mahrecine iade işlemi çok kolay olup sadece fatura kesilerek gerçekleştirilebilir.
Gümrüksüz ve süre kısıtlaması olmadan stoklama yapılabilir.
SERBEST BÖLGELERİN AMACI
Genel olarak serbest bölgeler; ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı, sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş teşviklerin tanındığı ve fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından ayrılan yerlerdir.
ÜLKEMİZ SERBEST BÖLGELERİNİN KURULUŞ AMACI
İhracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek,
Doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak,
İşletmeleri ihracata yönlendirmek,
Uluslararası ticareti geliştirmek.
SERBEST BÖLGELERİN İŞLEVİ
Serbest bölgeler;
Ülkeye yabancı sermaye ve teknolojilerin getirilmesine imkân sağlayacak uygun zemin yaratılması,
Sanayicinin ihtiyaç duyduğu bazı hammadde ve ara malların kolaylıkla, istenilen miktarda ve zaman kaybı olmadan temin edilebilmesi,
Sağlanan teşvik ve avantajlarla düşük maliyetli mal üretimi ve ihracı,
Türkiye dışından gelen malların transit olarak diğer ülkelere satımı,
Yeni istihdam olanaklarının yaratılması,
Türk ihraç ürünlerinin ihracatını kolaylaştırmak ve hızlandırmak bakımından bir basamak olması işlevlerini görmektedir.
ÜLKEMİZ SERBEST BÖLGELERİ-KURULUŞU YILI
1 MERSİN SERBEST BÖLGESİ:1985
2 ANTALYA SERBEST BÖLGESİ:1985
3 EGE SERBEST BÖLGESİ:1987
4 İST. AHL. SERBEST BÖLGESİ: 990
5 TRABZON SERBEST BÖLGESİ:1990
6 İST. TRAKYA SERBEST BÖLGESİ: 1990
7 ADANA YUMURTALIK SERBEST BÖLGESİ:1992
8 İST. DERİ VE END. SERBEST BÖLGESİ:1992
9 MARDİN SERBEST BÖLGESİ:1994
10 SAMSUN SERBEST BÖLGESİ: 1995
11 AVRUPA SERBEST BÖLGESİ: 1996
12 RİZE SERBEST BÖLGESİ: 1997
13 KAYSERİ SERBEST BÖLGESİ: 1997
14 İZMİR MENEMEN SERBEST BÖLGESİ: 1997
15 GAZİANTEP SERBEST BÖLGESİ: 1998
16 TÜBİTAK-MAM SERBEST BÖLGESİ: 1999
17 DENİZLİ SERBEST BÖLGESİ: 2000
18 BURSA SERBEST BÖLGESİ: 2000
19 KOCAELİ SERBEST BÖLGESİ: 2000
SERBEST BÖLGENİN TANIMI
SERBEST BÖLGE NEDİR?
Serbest Bölgeler bulundukları ülkenin siyasi sınırları içinde yer alan fakat dış ticaret, vergi ve gümrük mevzuatı açısından gümrük hattı dışında sayılan bölgelerdir.Serbest Bölgelerde sinai ve ticari faaliyetler için ülkede sağlanandan daha geniş muafiyet ve teşvikler tanınır.Türkiye’de Serbest Bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesi’nin parçası olmakla beraber; Serbest Dolaşımda olmayan herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmadığı; gümrük vergisi,ticaret ve kambiyo uygulamaları bakımından Türkiye gümrük bölgesi dışında kabul edildiği ;
Serbest dolaşımdaki eşyanın ise,çıkış rejimi hükümlerine tabi tutularak konulduğu yerlerdir.
SERBEST BÖLGELERİN KURULUŞ AMAÇLARI
Serbest Bölgeler yabancı sermaye yatırımlarını ve dış ticareti arttırmak, yerli üreticilerin dünya piyasalarındaki fiyattan girdi temin etmelerini sağlayarak uluslararası rekabet güçlerine katkıda bulunmak, ihracata dönük sanayilerin gelişmesini teşvik ederek ihracatı arttırmak, döviz girişini arttırmak, yeni iş imkanları yaratarak istihdam sorununun çözümüne yardımcı olmak, gelişmiş üretim ve yönetim tekniklerinin yurtdışından ülkeye getirilmesiyle ekonomik standartları yükseltmek amacıyla kurulurlar.
3218 SAYILI SERBEST BÖLGELER KANUNU
Madde 1. Bu kanun, Türkiye’de ihracat için yatırım ve üretimi arttırmak, yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli bir şekilde temin etmek, dış finansman ve ticaret imkanlarından daha fazla yaralanmak üzere, Serbest Bölgelerin kurulması, yer ve sınırlarının tayini, yönetimi,faaliyet konularının belirlenmesi, işletilmesi,bölgelerdeki yapı ve tesislerin teşkili ile ilgili hususları kapsar.
SERBEST BÖLGELERİN ÜLKE EKONOMİSİNE KATKILARI
Serbest Bölgedeki üretim faaliyetlerinde kullanılmak üzere, iç pazardan ihraç edilen ham madde, yarı işlenmiş ve mamul mallarla ülke üretiminin artmasına katkıda bulunur.
Sağladıkları avantajlarla ülke ihracatını ve döviz girdisini arttırır.
İthal girdi kullanarak üretim yapan yerli firmalara gümrük vergisiz ve KDV’siz mal giriş imkanı sağlayarak, yurt dışındaki rakiplariyle aynı şartlarda üretim yapma olanağı yaratır.
Ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenebilmesini temin eder.
Yabancı Sermayeli firmaların, risk faktörünün düşük, karlılığın yüksek olduğu Serbest Bölgelere yatırım yapmalarını teşvik eder.Böylece ülkeye yeni teknolojilerin girmesini hızlandırır.
Serbest Bölgede yarattığı doğrudan istihdamın yanında, bölgedeki üretim ve ticari faaliyetlerle ülke içindeki diğer faaliyetlere etki ederek dolaylı istihdam ayartır.
Büyük partiler halinde Serbest Bölgeye getirilen malların gerektiğinde küçük partiler halinde ülkeye ithal edilmesini sağlayarak üretim maliyetlerini düşürür.
Dünya standartlarındaki alt ve üst yapıları,asgari düzeyde tutulan bürokrasi ve kırtasiyecilik uygulamaları ile ülkemiz ekonomisinin vitrini durumunda olup,aynı zamanda dünya ekonomisinde başgösteren genel eğilimlerin ilk yansıdığı yerler olması bakımından ülkemiz ekonomi politikalarının belirlenmesinde yol gösterici işlevi görür.
DÜNYADA SERBEST BÖLGELER
II.Dünya Savaşı öncesi kurulan Singapur ve Hong Kong Serbest Limanları ile, daha sonra kurulan Panama,İrlanda Tayvan ve Güney Kore Serbest bölgelerinin elde ettikleri büyük başarılar, Serbest bölgeler fikrinin pek çok ülkece kabul edilmesine katkıda bulunmuştur.1967 yılında Serbest Bölgelerin,Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İlişkiler Komisyonunca gelişmekte olan ülkelerin ihracatlarını arttırmada önemli bir araç olarak kabul edilmesinden sonra, Serbest Bölge sayısı hızlanarak artmıştır.
Sonuç olarak ABD,İngiltere,Almanya,Macaristan,Yugoslavya,Suudi Arabistan,Pakistan,Hindistan,Tayland,Çin gibi farlı rejimlerle idare edilen 80 ülkede, 450’nin üzerinde Serbest Bölge kurulmuş ve Serbest Bölgeler üzerinde gerçekleşitirilen ticaretin hacmi 500 milyar dolara ulaşmıştır.
Yakın çevremizde yer alan Serbest Bölge sayısı 25 civarında olup,bunlar İran,Suriye,Lübnan,Ürdün,Mısır,Libya,Kuzey Kıbrıs,Güney Kıbrıs,Yunanistan ve Romanya’da bulunmaktadır.
Bu gelişmelerin dinamiğini sağlayan unsur ise şu şekilde özetlenebilir.Gelişmiş ülkelerdeki işçi ve özellikle vasıfsız işçi ücretleri, gelişmekte olan ülkelerdeki işçilik ücretlerinin birkaç katıdır.
TÜRKİYE’DE SERBEST BÖLGELER
Serbest Bölge çalışmalarının Türkiye’de uzun bir geçmişi vardır.Osmanlı Gümrük Vergi Sisteminde, 1850 yılından sonra yapılan değişikliklere rağmen aksaklıklar önlenememiştir.Bu aksaklıklar ve ugulamada ortaya çıkan sorunlar, ithalatın gümrük vergi ve resimlerinin pahalıya mal olmasına neden olmuştur.
Serbest Liman ve Bölge kurulmasının sağlayacağı faydalar, özellikle Dış Ticaret ve Beyoğlu tüccarı tarafından sık sık vurgulanarak fikrin yaygınlık kazanmasını sağlamıştır.Fakat bu öneriler, gümrük gelirinin bir bölümünü alan Düyun-u Umumiye tarafından, gelir kaybına neden olacağı endişesiyle olumlu karşılanmamıştır.
Serbest Bölge Kurulması yönünde ilk önemli girişim 1908 devriminden sonra olmuş, ittihat ve Terakki bu amaçla bir komisyon kurmuştur.Ancak komisyon, Çekmece Gölü veya Yedi Kule Sahillerinde tesis olunacak bir serbest bölgenin 300 milyon altın Franga mal olacağını hesaplamış ve bu iş için alınacak borcun faizinin bile karşılanamayacağının görülmesi üzerine, proje uygulanmamıştır.
Kurtuluş savaşı sonrasında, Serbest Liman konusu İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası tarafından oluşturulmuş olan İstanbul İhtisas Komisyonun hazırladığı rapor ile tekrar gündeme gelmiştir.
Serbest Bölge ile ilgili ilk ve tek uygulama biraz dolaylı bir yoldan, Türk Hükümeti ile Amerikan Ford Kumpanyası arasında 27.11.1928 tarihinde yapılmış bir anlaşma neticesinde, özel bir kanunla gerçekleşebilmiştir.Türkiyenin bu ilk serbest bölge uygulama deneyimi dış nedenlerle kısa süreli olmuş ve başarısız olarak kapanmamıştır.
İkinci Serbest Bölge denemesi, Mayıs 1946 tarihinden gerçekleştirilen Şark Halı ve Kilimleriyle hayvan postlarının ihracı için kurulacak Serbest Bölge için çıkarılan yasadır.Buna göre, Eminönü’nde bir antrepoda bu ürünler toplanacak ve yeniden ihraç edilecektir.Ancak piyasaya işlerlik kazandırmadığı için bu ikinci girişimden de bir sonuç alınamamıştır.
1950’de Demokrat Parti’nin iktidara gelmesiyle yabancı sermayeye verilen önem artmış ve Aralık 1953 tarihinde yeni bir Serbest Bölgeler Kanunu kabul edilmiştir.İlk yasada olduğu gibi, Serbest Bölgenin yerinin ve burada yer alacak faaliyetlerin belirlenmesi yetkisi Bakanalar Kurulu’na verilmiştir.Bu konuda, Serbest Bölge gümrük hattı dışında sayılmış; burada pasaport kanunu, gümrük kanunu gibi yürülüğe girmiş kontrol ve formaliteler, tüm vergi ve resim, harç ve benzeri kanunlar uygulanmasına karşın, gelir,kurumlar, ve esnaf vergileri,bu muafiyet dışında bırakılmıştır.
SERBEST BÖLGELERDE YAPILABİLECEK FAALİYETLER
Üretim
Alım-Satım
Depo İşletmeciliği
İşyeri Kiralama
Montaj-Demontaj
Bakım-Onarım
Bankacılık
Sigortacılık
Kıyı Bankacılığı
Finansal Kiralama ve Diğer Konular Olarak Belirlenmiştir.
SERBEST BÖLGEDE FAALİYETTE BULUNABİLECEK AVANTAJLI SEKTÖRLER
Ülke içindeki vergisel nitelikli mali yüklerden ve bürokrasiden kurtulmak isteyen firmalar,
İthal girdi kullanarak ürettiği ürünleri dış pazarlara satan firmalar,
Emek yoğun sektörlerde faaliyette bulunan firmalar,
Transit ticaret, reeksport ve takas ticareti faaliyetinde bulunan firmalar,
Dövizle işlem yapmak isteyen üreticiler, toptancılar,bankalar ve sigortacılar,
Altyapısı hazır modern iş ortamı arayan firmalar
SERBEST BÖLGELERDE TEŞVİK VE AVANTAJLAR
Serbest Bölgelerde vergi,resim,harç,gümrük ve kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz.
Firmalar bölgedeki faaliyetleri nedeniyle elde ettikleri gelirlerle ilgili olarak;gelir,kurumlar ve KDV dahil bütün vergilerden muaftır.Ayrıca, işçi ücretleri üzerinde gelir vergisi ödenmediği için işçilik maliyeti de düşüktür.
Serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazanç ve gelirler hiç bir izne ve vergiye tabi olmaksızın yurt dışına veya Türkiye’ye transfer edilebilir.
Türkiye’deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgelerdeki faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazanç ve iratlar, kambiyo mevzuatına uygun olarak, Türkiye’ye getirilmesi halinde de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır.
Serbest bölgeler gümrük hattı dışında sayıldığında, serbest bölgeler ile Türkiye’nin diğer yerler arasında yapılan ticarette dış ticaret rejimi hükümleri uygulanır.Başka bir deyişle,Türkiye’den serbest bölgeye satılan mallar ihracat rejimine, serbest bölge kullanıcıları Türkiye’den ihraç fiyatına (KDV’siz) mal ve hizmet satın alabilirler.Diğer taraftan serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest ülkeler arasında dış ticaret rejimi hükümleri uygulanmaz.
Serbest bölgeye getirilen Türkiye veya AB menşeeli yada buralarda serbest dolşımda bulunan malların, serbest dolaşımda bulunma statüsü değişmeden, Türkiye’ye veya AB üyesi ülkelere girişinde gümrük vergisi ödenmez.Ayrıca,üçüncü ülke menşeeli malların serbest bölgeye girişinde ve bu malların Türkiye veya AB üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi halinde de gümrük vergisi ödenmez.Ancak, serbest bölgeden Türkiye’ye veya AB üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi halinde de gümrük vergisi ödenmez.Ancak, serbest bölgeden Türkiye’ye veya AB üyesi ülkelere gönderilen serbest dolaşım durumunda olmayan üçüncü ülke menşeeli mallar için Ortak Gümrük Tarifesi’nde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenir.
Serbest bölgeler “Türkiye-AB Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi”nin parçası sayıldığından; serbest bölgelerden Türkiye veya AB menşeeli ürünler ile Türkiye’de serbest dolaşım durumunda bulunan ürünler A.TR Belgesi düzenlenerek AB’ye gönderilebilir.Üçüncü ülke menşeeli ürünler ise Ortak Gümrük Tarifesi’nde belirtilen oran üzerinden serbest bölge gümrük müdürlüğü’ne gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma geçirildikten sonra A.TR Belgesi düzenlenerek AB’ye gönderilebilir.
Serbest bölgede sağlanan teşvik ve avantajlardan yerli ve yabancı bütün firmalar eşit olarak yararlanır.
Mallar serbest bölgede süre sınırlaması olmaksızın kalabilir.
Bir serbest bölgenin faaliyete geçmesinden itibaren 10 yıl süreyle grev ve lokavt uygulanmaz.
Fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz.
Serbest bölgedeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödemeler dövizle yapılır.
Serbest bölgelerden Türkiye’ye yönelik mal satışına ve serbest bölge ile diğer ülkeler arasında yapılacak takas ticaretine kısıtlama getirilmemiştir.
Başvuru ve faaliyet süresince her türlü bürokrasi en aza indirilmiştir.Serbest bölgeler özel sektör şirketlerince işletilmektedir.
Serbest bölgeler; AB ve Orta Doğu pazarlarının yakınında, Akdeniz, Ege ve Karadeniz’deki büyük limanlara, uluslararası havaalanlarına, karayolu ağlarına, kültür,turizm, ve eğlence merkezlerine yakın yerlerde kurulmuştur.
Serbest bölgelerin altyapısı gelişmiş ülkelerdeki benzerleri ile aynı standarttadır.Açık ve kapalı alan kiraları diğer ülkelere göre düşüktür.
Serbest bölge bankalarında %5 BSMV ödenmez; bankalardan düşük faizli kredi alabilme imkanı vardır.
SERBEST BÖLGELERDE MAL HAREKETLERİ
Serbest Bölgelere Giriş ve Çıkışlar
3218 sayılı Serbest Bölgeler kanunu’na göre Serbest Bölgeden Türkiye’ye sevk edilen mallar ithalat, Türkiyeden Serbest Bölgelere sevk edilen mallar ise ihracat sayılmaktadır.
Serbest Bölgelerle diğer ülkeler ve diğer Serbest Bölgeler arasındaki ticaret, dış ticaret mevzuatına tabi değildir.Mallar, Serbest Bölgeden Türkiye dışındaki ülkelere ve Türkiye’deki diğer serbest bölgelere ihracat rejimine tabi olmadan sevk edilir ve buralardan ithalat rejimine tabi olmadan Serbest Bölgeye getirilir.Bu durumda, Serbest Bölgeden diğer ülkelere Türkiye üzerinden sevk edilen mallar ve yurt dışından getirilen Serbest Bölge adresli malların Türkiye’den geçişi,transit rejimine tabidir. kha