Günümüzde şehir yaşamında, üretimde ve kurumsal hizmetlerin verilmesi gibi birçok noktada elektrik enerjisi çok daha büyük bir ihtiyaç haline gelmeye başlamıştır. Enerjinin kullanımında daha fazla yoğunluk görüldükçe de altyapıların güçlendirilmesinde daha fazla trafo ihtiyacı doğmaktadır. Transformatörlerin kullanıldığı her noktada da düzenli trafo bakımı periyodik bir yapı ile mevzuatlara uygun bir zorunluluktur.
Trafo bakımı şebeke üzerinden gelen veya şebekeden çıkış gerçekleştiren elektrik enerjisinde gerilim yani voltaj düzeyini düşürmek ya da yükseltmek ve akım değerlerini düzenlemek için kullanılan ekipmanlarda riskleri ortadan kaldırmayı sağlar. Çünkü standart bir yapıda çalışan ve giderek yorulan ya da ağır yük altında çalıştığı için daha hızlı yorulan trafolarda bu kontroller gevşemiş bağlantı ekipmanları, ısınan ve sorun çıkaran parçalar ya veya havalandırma gibi her ayrıntının kontrol edilmesini sağlar.
Çok sayıda elektriksel ekipmanın bir araya gelerek oluşturduğu trafolar sadece hava koşullarının ortaya koyduğu etki ile dahi bu parçalarda yıpranma ve kirlenme gösterebilir. Düzenli bir trafo bakımı ise sadece temizlik sağlanması ile dahi trafonun daha verimli çalışmasını ve aynı zamanda da tüm test ve kontroller ile sorunlu kısımların giderilmesini sağlayabilir. Aksi takdirde düzenli bakım yapılmayan ve bakımı atlatılan bir trafo zaman içerisinde küçük bir sorundan büyük bir arıza ortaya çıkarabilir ve çok büyük maliyetler ve hatta tehlikeler doğurabilir.
Düzenli Trafo Periyodik Kontrolü Neden Önemlidir?
Düzenli bir şekilde trafo periyodik kontrolü hizmetlerinin alınması, trafonun süreklilik içerisinde ve yüksek verim ile risk faktörlerinden uzak şekilde kullanılması için önemlidir.
Periyodik bir şekilde genellikle profesyonel ve aynı firma üzerinden alınan trafo bakımı hizmetleri, elektrik enerjisinin daha verimli ve güvenilir şekilde kullanılmasını sağlar. Bir fabrika, organize sanayi bölgesi, bir hastane, bir devlet kurumu veya bir site içerisinde bulunan trafoda düzenli bir şekilde yapılan bakım enerji kullanımında süreklilik ve çevrecilik için de önemli bir noktadır. Çünkü trafo, üzerinde bulunan yüke bağlı olarak içerisindeki yağ, yalıtım malzemeleri, bağlantı ekipmanları veya elektriksel parçalarda sorun oluşturabilir.
Düzenli trafo bakımında ise temel olarak aşağıda ifade edilebilecek adımlar uygulanır.
- Öncelikle trafo dış çerçeveden görsel olarak incelenir.
- Trafonun kaplaması, boyası, çevre kirliliği, çatlaklar, sızıntılar veya aşınmalar gibi ayrıntılar kontrol edilir.
- Elektriksel incelemeler yapılarak trafo sarımlarındaki direnç kontrolleri, yalıtım direnci ve sargıların oranı gibi ayrıntılar gözden geçirilir.
- Kuru trafolar hariç olmak üzere yağlı trafolarda yağ kontrolleri sağlanarak, alınan örnekler laboratuvar içerisinde test edilir ve trafo yalıtımını önemli derecede etkileyen yağ düzeyleri gözden geçirilir.
- Trafonun çevresinde, trafo odasında ve trafonun iç kısımlarında temizlik işlemleri yapılır.
- Trafo topraklama ve izolasyon kontrolleri gözden geçirilerek havalandırma ve soğutma kontrolleri yapılır.
Bakım ve kontrol işlemleri sırasında yalıtım testi gerçekleştiren, yağ analizi sağlayan ve koruma oluşturan ekip ve ekipmanlar profesyonel mühendisler tarafından kullanılır. Bu sayede bakım gerekli ekipmanların sağladığı yeterlilik ile trafonun yüksek ısı seviyelerine ulaşması, enerji veriminde düşüş ya da yangın tehlikesi gibi noktalardan korunmasını sağlar.
Trafo Bakımında Hangi Sorunlar Görülebilir?
Düzenli trafo bakımı yapıldığında dönem içerisinde oluşan küçük sorunlar ve daha sonra büyüyebilecek sorunlar giderilebilir. Lakin düzenli bakım yaptırılmadığında ise birçok farklı sorun ile karşılaşılabilir. Bazı noktalarda bakımsız trafolarda yüksek ısı yangın tehlikesi doğurabilirken, çevreye yayılan bu ısı aşırı büyük bir riske neden olabilir.
Trafo çevresi, trafo odası ve içinde oluşan kirlilikler zaman içerisinde trafo sargılarının verimini düşürebilirken; trafoda yüksek ısınmaya, hava alma mekanizmasında sorunlara ve arızalara neden olabilir. Bakımsız bir trafo verim düşüşü gösterirken, enerji tüketimi artar ve bu durumda özellikle sanayi tesisleri gibi noktalarda daha yüksek elektrik sarfiyatı ve faturaları ile karşılaşılabilir.
Trafo bakımı özellikle trafonun ortaya koyabileceği riskleri engellediği için kullanıldığı bölgelerde can ve mal kaybını da engelleyebilir. Ayrıca trafo kullanımına gösterilen özen kadar aynı tesis ve yapılarda paratoner periyodik kontrol işlemleri de eş zamanlı şekilde yapıldığında yine birçok farklı elektrik riskinin önüne geçilebilir. Paratoner kontrolü trafoya ulaşabilecek zararlı elektriğin topraklama ile uzaklaştırılmasını ve trafonun da korunmasını sağlar.
Trafo bugün elektrik enerjisine ihtiyaç duyulan büyük ve kapsamlı yapılarda çok önemli bir görev üstlenmektedir. Türü, boyutu ve kullanım düzeni farklı bir yapıya sahip olsa da trafolarda standart noktalarda genellikle yıl içerisinde en az 1 defa ve yine ağır koşullarda da yılda en az 2 defa trafo bakımı yaptırılmalıdır. Yüksek maliyetlerden kaçınmak ve daha tasarruflu ve sürdürülebilir bir enerji kullanımı için bakım aksatılmamalıdır.