Engellilerin Kişisel Bakımında Dikkat Edilecek Hususlar
Hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyen engellilerin bakımını sağlayan kişilerin vereceği hizmetler hakkında yeterli bilgi ve bilinç düzeylerinin arttırılması, dolayısıyla bakıma muhtaç engelli kişilerin yaşam kalitesinin arttırılması kapsamında, daha önce sitemizde engellinin günlükbakımında dikkat edilecek hususlara değinilmiştir.
Bugün burada ise engellilere verilen bakım hizmetinin kalitesini artırmak ve bu konuda bilincin yaygınlaşmasını sağlamak amacıyla engellilerin bakımında önemli bir yer tutan; cilt sağlığı ve bakımı, saçların bakımı, bıyık-sakal tıraşı, istenmeyen tüylerin temizliği, banyo, yatak yaraları ve pozisyonlama gibi konuları içeren engellinin kişisel bakımın nasıl yapılması gerektiği hakkında genel ve pratik bilgiler verilecektir.
CİLT SAĞLIĞI VE BAKIMI
Sağlık için gösterilecek doğru davranış ve alışkanlıklar sayesinde pek çok hastalığın önüne geçilebilmektedir. Sağlığa zarar verecek durum ve ortamlardan korunmak için deride yapılacak uygulamalar çok önemlidir. Kullanılan malzemelerin alerji yapmayanı seçilmelidir. Sağlıklı deri yapısı daha sağlıklı ve bakımlı görünmemi sağlar.
Sabah uyandığında günlük bakımının mutlaka yapılması, ayrıca, güneş ışığından günlük faydalanması sağlanmalıdır. Aynı zamanda güneşin zararlı ışınlarından da korunmalıdır.
SAÇLARIN BAKIMI
Saç bakımını yapabiliyorsa izin verilmelidir. Saç bakımını yapamıyorsa, saçların kesimi, cinsiyet ve yaşına uygun yaptırılmalıdır. Saçlar haftada bir ya da iki kez, yağlı ise daha sık yıkanmalıdır.
Suyun sıcaklığı dirsek yardımıyla kontrol edilmeli, saça özel, alerji yapmayan sabun ya da şampuanı tercih edilmeli, saç dibinde kepek varsa, sık yıkanmalı ve iyi durulanmalıdır. Saçların kırılmaması için saçlar yumuşak havlu ile kurulanmalı, elektrikli saç kurutucusu kullanmak gerekirse uzaktan tutulmalıdır. Saça kullanılan tarak kullanmadan önce sıcak sabunlu suyla yıkanmalıdır.
Saçların yatakta yıkanması gerekli durumlarda;
Özel saç yıkama küveti varsa enseye uygun bir şekilde yerleştirilmeli, ya da baş yatağın kenarına çekilmelidir. Enseye yumuşak bir havlu koyulmalı, boynundan yıkama yapılacak kovanın içine bir muşamba yerleştirilmelidir.
Suyun sıcaklığı kontrol edilmeli, saça uygun sabun ya da şampuanla yıkanıp durulama yapılmalı, havluyla nemi alınıp, gerekirse saç kurutma makinesi ile uzak tutarak kurutulmalıdır. Yıkadıktan sonra yastığın üstüne de havlu yerleştirin ya da yastığın kılıfı değiştirilmelidir. İmkân varsa özel kuru yıkama malzemeleri denenebilir.
BIYIK-SAKAL TIRAŞI
Bıyık ya da sakal uzatma kişinin tercihine bırakılmalıdır. Her hâlükârda dönem dönem bıyık ya da sakal bakımı yapılmalıdır. Tıraş doğru biçimde yapılırsa tahriş, kesik, iltihap oluşumu ve kıl dönmesi gibi olası sorunlar önlenir. Yüz ve cilt daha sağlıklı olur.
Nasıl tıraş yapılmalı?
Tıraş öncesi cilt sıcak su, sıcak havlu veya tıraş jeli ile yumuşatılmalıdır. Yüze ve boyna sürülen jel ya da köpük dairesel hareketlerle dağıtılmalı, tıraş elmacık kemiklerin üzerinden başlayarak çene bitimine kadar devam etmelidir. Boyun en son tıraş edilmeli, çene altı ve boynun tıraşı ise aşağıdan yukarıya doğru yapılmalıdır. Dudak üstü tıraş edilirken ağız bölgesinin gerilmesi gerekir. Jilet yukarıdan aşağıya doğru kullanılmalıdır.
Tıraş malzemeleri sadece kişiye özel olmalı ve tıraş bıçağının temiz olmasına dikkat edilmelidir. Tıraş olduktan sonra yüzün yıkanıp kurulanmasına özen gösterilmeli, tıraş sonrası kolonya ciltte kuruluk yaratacağı için kullanılmamalıdır. Yumuşatıcı krem tercih edilmelidir.
İSTENMEYEN TÜYLERİN TEMİZLENMESİ
İstenmeyen tüylerin temizlenmesi engellinin daha fazla terlemesini, kötü kokmasını ve aynı zamanda hoş olmayan görüntülerin ortaya çıkmasını engeller. İstenmeyen tüylerin temizliği engellinin kendisi tarafından yapılabiliyorsa destek olunmalı, yapamıyorsa yardımcı olunması gerekmektedir.
Koltukaltı ve mahrem yerleri düzenli olarak tıraş edilmelidir. Tıraş kılın çıkış yönüne göre yapılmalıdır.
Kadın engellilerde bacaklardaki kıllanma, erkek engellilerde de kulaktaki ya da burnundaki kıllar engelliyi rahatsız edebilir, uygun olan jilet, kıl döken kremler ve jeller, ağda, epilatör gibi (engellinin kişisel tercihleri de göz önünde bulundurulmalıdır) bir yöntemle temizliğinin yapılması gerekmektedir.
İşlemleri gerçekleştirirken dikkatli olunmalı, en önemlisi mahremiyete dikkat edilmeli ve yapılan işlemler engelliye anlatılarak yapılmalıdır.
BANYO
Düzenli aralıklarla yapılan banyo; engellinin hastalık yapan mikroplardan, kötü kokulardan, mantar hastalığından, uyuz ve bitlenmeden ve alerjik hastalıklardan korunmasına yardımcı olur.
Banyomda kullanılacak havlu, bornoz, lif ve sabun sadece kişiye özel olmalıdır. Banyo yapmayı istemezse, banyoda yapmaktan hoşlandığı şeylerden de faydalanarak ve ikna edilerek banyo yaptırılmalıdır.
Banyosunu kendi başına yapabiliyorsa destek olunması, tek başına banyo yapamıyorsa, yapabilecekleri temizliklere izin verilmesi, engellinin kişisel tercihlerine mutlaka önem verilmesi gerekmektedir.
Güvenlik tedbirleri unutulmamalıdır. Kısa bir planlama yapmak her zaman faydalı olacaktır. Giyilecek kıyafetler önceden hazırlamalıyız. Mahremiyetime dikkat etmeliyiz. Ortamın ısısı engelliyi üşütmeyecek derecede olmalı, telaşlı-panik değil sakin ve kontrollü olunmalıdır. Kullanılan malzemelerin engellinin sevdiği türden olmalı ve banyo sonrası saçlar iyi kurulanmalıdır.
Engellinin yatakta yıkanması gerekiyorsa; Gözler, burun, kulaklar, boyun, yüz, ağız ve dişler günlük temizlenmelidir. Kollar, koltukaltı ve vücut silinmeli, eller ve ayaklar yıkanmalıdır. Mahrem yerinin temizliği ve bez kontrol edilmeli, temizlik sırasında vücudundaki kızarıklıklar ve değişiklikler mutlaka kontrol edilmelidir. Temizlenme sonrası krem sürülmeli ve çarşaf değiştirilmelidir.
YATAK YARALARI VE POZİSYONLAMA;
Engellinin uzun süre yatakta kalması gerektiği durumlarda, vücudunda, kulağında, başın arka kemiği üstünde, kürek kemiğinde, kuyruk sokumunda, kalça kemiğinde, dizlerinde, topuklarında, dirseklerinde ve omuzlarında (bası yerlerinde) günlük olarak kızarıklık olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Yatak yarasının önlenmesi;
Derinin günlük temizliğine özen gösterilmeli, terlemeden dolayı derinin ıslak olması engellenmeli, vücudunun yatağa sürtünmesi ve yaralanması engellenmeli, sabah ve akşam yatmadan önce tüm vücuduna, özellikle yatak yarasına hassas bölgelere nemlendiricilerle masaj yapılmalıdır.
Yatak içerisinde eklemlerinin izin verdiği ölçüde hareket ettirilmeli, sentetik yatak takımı ve çamaşır kullanmamalı, çarşafın gergin olması sağlanmalı ve gerektiğinde havalı yatak kullanılmalıdır. Havalı yatak kullanılsa bile gündüzleri iki saatte, gece ise 4-5 saatti geçmeyecek sürede sırt üstü ve sağ-sol yanlarına yatış yönünün yastıklarla destekleyerek (pozisyonlama) değiştirilmesi gerekmektedir.
Bol su alması ve dengeli beslenmesi, belirli aralıklarla kan değerlerinin ölçtürülmesi mutlaka sağlanmalıdır.
Varsa iyileşmesi için;
Bası bölgelerinde önlem alınmaz ise önce kızarıklık sonrasında hızlı bir şekilde yatak yaraları açılabilir, eğer kızarıklık ya da yara açılmış ise doktor-hemşireye başvurup, pansumanı için öneri alınmalıdır.
Yatak yarası varsa yara çevresine masaj yapılmalı, pozisyonlama, egzersiz, masaj için ve fizyoterapist-hemşireden öneri alınmalıdır.
Yatış Yönü (Pozisyonlama);
Engellinin uzun süreli yatakta kalması gerektiğinde yatak yaralarını önlemek ya da oluşmuşsa iyileşmesini sağlamak için; Yatış yönünü ara ara değiştirmek gerekir. Yatış yönünü değiştirirken engelliden yardım istenmeli, yapamıyorsa, ne yapılmak istendiği anlatılmalı ve engellinin başının dönmemesi için yavaş hareket edilmelidir.
Sırt üstü yatarken pozisyonlama;
Başın altına omuzlarına kadar gelen, gövdeyle aynı hizaya getirecek yükseklikte rahat bir yastık koyulmalı, nefes darlığı varsa yastığın biraz daha yüksek olması sağlanmalı, bacaklar yarı bükülü olacak şekilde, dizlerin altına yastık yerleştirilmelidir. Kollar yarı bükülü olacak şekilde dirseklerden ellere doğru uzanan ince yastıklar kullanılmalıdır.
Yatakta otururken pozisyonlama;
Yatar durumdan oturur duruma getirilirken engellinin başı dönebilir, bu nedenle yavaş hareket ettirilmeli ve derin soluk alması hatırlatılmalıdır. Bel-boyun boşluklarına ve dizlerinin altını ince yastıklarla desteklemek gereklidir. Solunum güçlüğü çekiyorsa önüne bir yastıkla destekleyerek oturması sağlanmalıdır.
Sağ veya sol yana yatarken pozisyonlama;
Yan yatar haline getirmek için, yatağa yaklaşıp, omuzlardan ve kalçadan tutarak kendimize doğru çekilmesi, engellinin sırtına ve kalçasına desteklemek için yastık yerleştirilmesi, dizlerinin bükülü olması ve arasına ince bir yastık yerleştirilmesi, altta kalan kolun omzu rahatlatacak şekilde, bükülü olarak baş yastığının yanına yerleştirilmesi ve üstte kalan kolun bükülü olmasını sağlayarak, altına bir yastık koyulması gerekmektedir.
Yüzüstü yatarken pozisyonlama;
Her zaman yüz üstü yatmak engelliyi zorlayabilir, Eğer engelli isterse ya da özel durumlarda yapılmalıdır.
Yan yatış durumunda iken altta kalan kol yanına uzatılmalı, omuz ve kalçadan kendimize doğru çekilmeli, kol dirseğinden bükülü, avucun içi yatağa değecek şekilde yerleştirilmeli, diz hafif bükülü yana açık olacak şekilde yastıkla desteklenmeli ve yatağın diğer tarafına geçerek, altta kalan kol kendimize doğru çekilerek rahatlatılmalıdır.