KuzeyDoğa’nın ilkleri
TÜRK BİLİMİNSANLARI DOĞABİLİMDE BİR DÜZİNE REKOR VE İLKE İMZA ATTI
ABD Utah Üniversitesi öğretim üyesi ve KuzeyDoğa Derneği başkanı Doç. Dr. Çağan Şekercioğlu liderliğindeki uluslararası ekip, Doğu Anadolu’daki doğa koruma ve yaban hayatı araştırma çalışmalarında Haziran ayında yeni bir dünya rekoru kırdı ve birçok ilki gerçekleştirdi. Doç. Dr. Şekercioğlu, doğa korumada Türkiye’yi dünya gündemine taşıdığı için İngiltere Prensesi Anne tarafından verilen Whitley Gold Ödülünü dünyada iki kere alan tek kişi olarak 2013 yılında son 20 yılın en başarılı doğa korumacısı seçilmişti. Bu başarının üzerine çalışmaları için Whitley Vakfı’ndan gelen yeni destekle, National Geographic Kâşifi Şekercioğlu’nun ekibi Türkiye’nin yaban hayatını araştırma ve koruma konusundaki çabalarını daha da arttırdı.
KUZEYDOĞA DERNEĞİ’NİN DÜNYA REKORU
5 gün içerisinde 5 ayrı canlı türüne 7 ayrı tip takip cihazı takıldı
HAZİRAN’DA KUZEYDOĞA DERNEĞİ’NİN DÜNYA İLKLERİ
1-İlk kez doğada yasayan özgür bir kurda National Geographic CrittercamTM takıldı.
2-İlk kez bir bozayıya gece görüşlü (infrared) National Geographic CrittercamTM takıldı.
3-Aynı ekip yırtıcı memeliler bozayı, vaşak ve kurt ile iki kuş türü küçük akbaba ve büyük kamışçına küresel takip cihazları taktı.
HAZİRAN’DA KUZEYDOĞA DERNEĞİ’NİN TÜRKİYE İLKLERİ
1-Türkiye’de ilk kez bir vaşak yakalanıp verici takıldı.
2-Türkiye’de ilk kez bir ötücü kuşun göçü başından sonuna kadar takip edildi. Iğdır Aras Nehri Kuş Cenneti’nde üreyen büyük kamışçın kuşlarının kışı Uganda, Kenya ve Tanzanya’da geçirip üremek için Aras Nehri Kuş Cenneti’ne geri geldiği anlaşıldı.
3-Türkiye’de ilk kez 1 gramlık geolocator cihazı kullanıldı. Bu cihazın 2013’de takıldığı 4 büyük kamışçın kuşu, kışladıkları Afrika’dan üremek için Iğdır Aras Nehri Kuş Cenneti’ne geri döndü. Cihazları çıkarılıp, veriler indirildi. 30 gramlık bu kuşların sadece 1 haftada Iğdır’dan Doğu Afrika’ya gittiği ve zorlu Sahara Çölü’nü de geçtiği öğrenildi.
4-Türkiye’de ilk kez bir canlıya (büyük kamışçın) 1 gramlık GPS cihazı takıldı. Geçen sene çıkan bu cihaz, test etmesi için Şekercioğlu’na verildi ve dünyada ikinci kez kullanıldı.
5-Türkiye’de ilk kez bir canlıya (bozayı) gece görüşlü (infrared) National Geographic CrittercamTM takıldı.
6-Türkiye’de ilk kez bir kurda National Geographic CrittercamTM takıldı.
7-Avrupa’nin en büyük 3 yırtıcı memeli türünün hepsine aynı haftada verici takıldı (bozayı, vaşak ve kurt).
8-Orman ve Su İşleri Bakanlığı DKMP GM’nün test etmesi için Şekercioğlu’na verdiği ilk Türk üretimi güneş panelli GPS-GSM cihazı bir küçük akbabaya takıldı ve başarıyla çalıştı.
Canlı türleri ve takip cihazları şunlar:
A. Bozayı (Ursus arctos)
1-Uydu vericili GPS tasma. GPS noktalarını Fransız Argos uydusu aracılığıyla yoluyor.
2-National Geographic CrittercamTM (radyo vericili tasma ile)
B. Kurt (Canis lupus)
2-National Geographic CrittercamTM (ve radyo vericili tasma ile)
3-GSM/GPS tasma. GPS noktalarını alıp GSM (cep şebekesi) ile verileri mesaj olarak atıyor.
C. Vaşak (Lynx lynx)
3-GSM/GPS tasma. GPS noktalarını alıp GSM (cep şebekesi) ile verileri mesaj olarak atıyor.
D. Küçük akbaba (Neophron percnopterus).
Ekip şimdiye kadar Türkiye’de 10, Etiyopya’da 2 küçük akbabaya toplam bir düzine verici taktı.
4-İlk Türk üretimi güneş panelli GPS-GSM cihazı. Orman ve Su İşleri Bakanlığı DKMP GM test etmesi için ekibe 2 tane verdi. Bu yüksek teknoloji cihazlar normalde ABD’ de üretiliyor ama artık Türkiye’de de üretimine başlandı. Güneşle şarj oluyor, GPS noktalarını alıp GSM (cep şebekesi) ile verileri mesaj olarak atıyor. Testi başarılı oldu. Takalı 2 hafta oldu, başarıyla GPS noktalarını yolluyor.
5-Güneş pilli uydu vericisi. GPS noktalarını Fransız Argos uydusu aracılığıyla yolluyor.
E. Büyük kamışçın (Acrocephalus arundinaceus).
34 kuşa geolocator, 10 kuşa da 1 gramlık GPS cihazı takıldı.
6- 1 gramlık geolocator. Şekercioğlu’nun ekibi 2013 yılında Türkiye’de ilk kez kullandı. Takılan kuşların seneye tekrar yakalanıp verilerin indirilmesi gerekli. Geçen sene 30 taneye takıldı, 4’ü Aras Nehri Kuş Cenneti’nde bu sene tekrar yakalandı, verileri indirildi. Bu sene geri gelen kuşların geolocatorlar verileri, Uganda, Kenya ve Tanzanya’da kışladıklarını gösterdi.
7-1 gramlık GPS cihazı. Şekercioğlu’nun ekibi Türkiye’de ilk kez kullandı. Takılan kuşların seneye tekrar yakalanıp verilerin indirilmesi lazım. Bu cihaz geçen sene çıktı ve şirket Şekercioğlu’ndan test etmesini istedi. Pilot projesinden sonra dünyada ilk kez Türkiye’de kullanıldı. Ekip büyük kamışçın kuşlarına 10 tane taktı.
Ama ne yazık ki en az 258 kuş türüyle (Türkiye kuş türlerinin %55’i) Doğu Anadolu’nun en zengin kuş cenneti olan ve doğabilimde birçok ilke ev sahipliği yapan Iğdır Aras Nehri Kuş Cenneti, Devlet Su İşleri’nin yapmayı planladığı Tuzluca Barajı’yla yok edilme tehditi altında. Şekercioğlu’nun dilekçesi üzerine Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Haziran 2013’de Aras Nehri Kus Cenneti için “sahaya verilebilecek en uygun statünün ‘Tabiatı Koruma Alanı’ statüsü olduğu kanaatine varılmıştır” kararını vermişti. Şekercioğlu’nun ekibi tarafından dokuz yılda halkalanan 60,000 den fazla kuş ve Türkiye’de ilk kez kullanılan üç ayrı tip cihazla takip edilen düzinelerce diğer kuş, Aras Nehri Kuş Cenneti’nin 3 kıtada düzinelerce ülkeden gelen yüzbinlerce kuş tarafından üreme, konaklama, kışlama, dinlenme ve beslenme yeri olduğunu ispatladı. Devam eden www.arasikurtar.org kampanyası, 17,500’den fazla imza topladı. Șekercioğlu, toplanan imzaları Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Orman ve Su İşleri Bakanı Prof. Dr. Veysel Eroğlu’na verdi.
KuzeyDoga Derneği ve Utah Üniversitesi ekibiyle son 3 yılda 27 bozayı, 14 kurt ve 3 vaşak yakalayıp, toplam 34 verici ve 8 CrittercamTM takan Șekercioğlu şunları söyledi:
“Şimdiye kadar bir kurt en fazla bir yılda 5400 km2 alan dolaştı, ayı ise 1160 km2. Kurdun alanı, 230 km2lik Sarıkamış milli park alanının yaklaşık 25 misli. Ayının alanı ise parkın 5 misli. Bu da milli parkın ne kadar yetersiz kaldığını ve bu büyük yırtıcı hayvanların Türkiye’nin ilk yaban hayatı koridoruna ne kadar ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Koridor, 285 km2lik alanıyla Sarıkamış milli parkından daha büyük bir alanı koruyacak ve ağaçlandıracak. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 4.5 milyon ağaç dikerek orman parçalarını 162 km uzunluğunda bir şerit olarak birbirlerine ve Karadeniz ile Kafkasların büyük ormanlarına bağlanacak. 2008’de önerdik bakanlığa. Bakan Veysel Eroğlu 2011’de kabul etti, 2012’de duyurdu ve 2013’de ihaleye verdi.” dedi. kha