Ticaret Bakanı Ömer Bolat, "Devreye aldığımız Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde eşya, ülke ve firma bazlı olağandışı hareketleri kısa sürede matematiksel ve istatistiksel modellerle anında tespit ediyoruz" dedi.
Yapay Zeka Politikalar Derneği (AIPA) tarafından düzenlenen AI Tomorrow Summit 2026 etkinliği Ankara'da özel bir otelde gerçekleştirildi. Programa, Ticaret Bakanı Ömer Bolat, AIPA Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu ve çok sayıda davetli katıldı. Program, açılış konuşmaları ile başladı.
"Büyük dil modelinin eğitimi için yaklaşık 5,4 milyon litre su ihtiyacı söz konusudur"
Verinin 21'inci yüzyılın en stratejik hammaddesi olarak değerlendirildiğini belirten Bolat, "Dünya genelindeki veri işleme ihtiyacının yüzde 90'ından fazlası henüz karşılanmamış durumdadır. Bir başka ifadeyle, küresel veri potansiyelinin büyük bölümü hala işlenmemiş, etiketlenmemiş ve değere dönüştürülmemiş hâldedir. Yapay zekanın görünmeyen maliyetlerinden biri, veri merkezlerinde ısınan işlemcilerin soğutulması için harcanan su kaynaklarıdır. Güncel araştırmalara göre, 100 kelimelik tek bir yapay zeka komutu, sunucuların soğutulması için yaklaşık 519 mililitre tatlı su tüketmektedir. Küresel yapay zeka talebinin 2027 yılına kadar 4,2 ila 6,6 milyar metreküp su çekimine yol açacağı; bu miktarın bir ülkenin yıllık toplam su tüketiminden daha fazla olduğu öngörülmektedir. Tek bir büyük dil modelinin eğitimi için yaklaşık 5,4 milyon litre su ihtiyacı söz konusudur. Bir teknoloji şirketinin yurt dışındaki veri merkezi kampüsünün ise tek bir ayda 43 milyon litre su tükettiğini vurgulamak durumundayım" diye konuştu.
"Veri merkezlerinin küresel elektrik tüketimi 2030 sonuna kadar 945 teravatsaate yükseleceği beklenmektedir"
Yapay zeka donanımlarının üretimi; lityum, kobalt ve galyum gibi nadir toprak elementlerine doğrudan bağımlı olduğunu söyleyen Bakan Bolat, "Bu alandaki en stratejik risk, arzdan ziyade işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşmasıdır. Mevcut verilere göre, nadir toprak elementlerinin küresel ayrıştırma ve rafinaj kapasitesinin yaklaşık yüzde 91'i, mıknatıs üretiminin ise yaklaşık yüzde 94'ü Çin'in kontrolündedir. Nitekim ihracat kısıtlamaları sonrasında galyum fiyatları yüzde 365, germanyum fiyatları yüzde 400'e kadar artmıştır. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) sektör verilerine dayanarak veri merkezlerinin küresel elektrik tüketiminin 2024 yılındaki 415 teravatsaat düzeyinden 2030 sonuna kadar yaklaşık iki katına çıkarak 945 teravatsaate yükseleceği beklenmektedir" ifadelerini kullandı.
Türkiye 193 ülke arasında 53'üncü sırada
Ömer Bolat, Türkiye'nin Oxford Insights Hükümet Yapay Zeka Hazırlık Endeksi'nde 193 ülke arasında 53'üncü sırada yer aldığını belirterek, ülkenin yapay zeka alanında güçlü bir kurumsal hazırlık ve gelişim potansiyeline sahip olduğunu ifade etti. Türkiye'de yapay zeka alanında çalışan akademisyen sayısının 3 bin 500'ü, aktif girişimci sayısının ise bin 100'ü aştığını kaydeden Bolat, girişimlerin yaklaşık yüzde 70'inin son 5 yılda kurulmasının ekosistemin dinamik yapısını ortaya koyduğunu söyledi.
Yapay zekanın ekonomiye katkısının artırılmasının öncelikli hedeflerden biri olduğunu vurgulayan Bolat, Gayri Safi Milli Hasıla'ya (GSYH) katkının yüzde 5'e, istihdamın ise 50 bin kişiye çıkarılmasının amaçlandığını belirtti. Bolat ayrıca, 13 Haziran'da açıklanacak Yapay Zeka Eylem Planı'nın Türkiye'nin dönüşüm sürecine önemli katkı sağlayacağını ifade etti.
Bakan Bolat, e-ihracata yönelik uygulama odaklı destek sağlamak amacıyla 2024 yılında E-Kolay İhracat Platformu'nun (E-KİP) devreye alındığını belirterek, platformun e-ihracata yeni başlayan girişimcilerden faaliyetlerini geliştirmek isteyen firmalara kadar farklı kullanıcı gruplarına hitap ettiğini dile getirdi.
E-ticaretin, yapay zeka destekli ve veri temelli yeni bir ticaret modeline dönüştüğüne dikkat çeken Bolat, firmaların yapay zekadan daha etkin yararlanabilmeleri için farkındalık çalışmalarını sürdürdüklerini kaydetti. Bolat ayrıca, Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) iş birliğinde tüm paydaşların katılımıyla yapay zekanın dijital ticaretteki etkilerine yönelik bir çalıştay düzenlemeyi ve ortaya çıkacak yol haritasını hızla hayata geçirmeyi planladıklarını söyledi.
Bakan Bolat, ürün güvenliğinde önemli bir dönüşüm sağlayan Yeni TAREKS sistemiyle geleneksel kural tabanlı denetim anlayışından, öğrenme yeteneğine sahip proaktif bir risk analizi modeline geçtiklerini belirtti. Serbest bölgelerdeki dağınık yapıyı tek çatı altında toplamak amacıyla Serbest Bölgeler Platformu (SBP) ile Serbest Bölgelerin Mekansal Yönetimi Otomasyonu (SEB-ATLAS) projelerini hayata geçirdiklerini ifade eden Bolat, bu sistemlerle süreçlerin daha etkin ve bütüncül şekilde yönetileceğini kaydetti.
"Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde olağandışı hareketleri kısa sürede matematiksel ve istatistiksel modellerle anında tespit ediyoruz"
Gümrük idarelerinde risk analizi ve veri madenciliği tekniklerini yapay zekanın gücüyle baştan aşağı yenilediklerini ifade eden Bolat, "Devreye aldığımız Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde eşya, ülke ve firma bazlı olağandışı hareketleri kısa sürede matematiksel ve istatistiksel modellerle anında tespit ediyoruz. Yürüttüğümüz makine öğrenmesi destekli mali risk analizi çalışmalarımız kapsamında, 2026 yılında ithalatımızın yüzde 10'luk kısmı riskli görülerek fiziki kontrole sevk edilmiş, yaptığımız cari kontrollerde 7,6 milyar lira vergi ve teminatın eksik beyan edilmesi engellenmiştir" dedi.
"X-Ray Görüntü Paylaşım Ağı Projesi'ni hayata geçiriyoruz"
Bakan Bolat, öte yandan sınır kapılarındaki giriş çıkış yapan riskli unsurların tespit edilmesinde X-ray sevklerinin başlandığını belirterek, "Sahadaki caydırıcı güçlerimizden biri de MUHAFIZ programımızdır. Makine öğrenmesi algoritmalarıyla çalışan bu yazılım gümrüğe sunulan evrakları risk derecesine göre sınıflandırıyor, izlediğimiz kara ve deniz taşıtlarının rotalarındaki en ufak anomalileri bile anında yakalıyor. Güvenlik çemberimizi daha da genişletmek için X-Ray Görüntü Paylaşım Ağı Projesi'ni hayata geçiriyoruz. Bu teknolojik dönüşümün sahadaki somut sonuçlarını da güçlü şekilde görüyoruz. 27 Mayıs tarihi itibarıyla gerçekleştirilen 341 operasyonda 19 milyar 715 milyon lira değerinde 12,3 ton uyuşturucu madde ele geçirilirken; 2 bin 418 operasyonda ise 21 milyar 268 milyon lira değerinde kaçak eşya ele geçirilmiştir" şeklinde konuştu.
Gümrük işlemlerinde yapay zeka kullanımını artırmayı hedeflediklerini belirten Bolat, beyanname ve ek belgelerin OCR teknolojisiyle dijitalleştirileceğini, Yapay Zeka Destekli Değerlendirme Sistemi sayesinde eşyanın tarife, kıymet ve vergilendirilmesine ilişkin tespitlerde doğruluk oranının yükseltileceğini ifade etti.
Ticaret erbabına yönelik olarak ise TARA sistemine yapay zeka destekli tahminleme fonksiyonu ve görsel arama özelliği ekleneceğini, böylece cep telefonu kamerasıyla ürünün tarife kodunun saniyeler içinde belirlenebileceğini kaydetti. Bolat ayrıca, ticari ve ekonomik verilerin güvenli şekilde depolanması ve veri temelli politika üretimi amacıyla Ticaret Veri Analitiği Merkezi'nin (TiVAM) kurulacağını söyledi.
"E-ticaret ekosistemimizin yapay zeka röntgenini çektik"
Ticarette zamanın en kıymetli sermaye olduğunu söyleyen Bolat, "Bir girişimcimizin şirket kurarken veya ana sözleşmesinde değişiklik yaparken bürokrasiyle zaman kaybetmesini istemiyoruz. Merkezi Sicil Kayıt Sistemi'ni, yani MERSİS'i her geçen gün daha da geliştiriyoruz. 2025 yılının hemen başında tüm ticaret sicili işlemlerini MERSİS Mobil uygulamamıza taşıyarak cebinize kadar indirdik. İç ticaretimizin geleceği olan elektronik ticaret tarafında ise teknolojiyi sadece kullanan değil, aynı zamanda bu teknolojinin sektörel etkilerini ölçerek veriye dayalı politikalar üreten bir vizyonla Türkiye'de E-Ticaretin Görünümü Raporu 2025 kapsamında, e-ticaret ekosistemimizin yapay zeka röntgenini çektik" ifadelerini kullandı.
Küçükşabanoğlu, Bakan Bolat'a yapay zeka ile hazırlanmış bir tablo hediye etti ve toplu fotoğraf çekimi gerçekleşti.
Bakan Bolat etkinlikte bulunan başta Türk Uzay Ajansı ve Google stantları olmak üzere sırasıyla gezip bilgi almasının ardından program sıradaki oturum ile devam etti.
Kaynak:İHA
