Apartman yöneticisi Ayşe Hanım, aidat duyurusunu bilgisayarındaki not defterine yazıp komşulara e-postayla gönderiyor. Kendi ekranında her şey yolunda. Ertesi gün üçüncü kattan bir mesaj geliyor: "Ayşe Hanım, 'ı' ne demek?" Duyurudaki her "ı" harfi tuhaf bir sembol çiftine dönüşmüş, "aidat" kelimesi bile zor okunuyor.
Dosyada bir hata yok aslında. Sorun, düz metnin ne kadar az şey bildiğinde.
Düz metin aslında neyi saklar?
Bir TXT dosyası, ekranda gördüğünüz yazı tipini, kenar boşluklarını ya da satır uzunluğunu kendi içinde saklamaz. Dosyada sadece karakterler vardır, harfler, rakamlar, boşluklar ve satır sonları. Gerisini onu açan program kendi kafasına göre belirler. Windows'taki Not Defteri bir şekilde gösterir, Mac'teki TextEdit başka şekilde, telefondaki e-posta uygulaması da bambaşka.
Bu sadelik bir zamanlar büyük avantajdı. 1960'larda ortaya çıkan ASCII standardı sayesinde her bilgisayar aynı harfleri aynı sayılarla tanıyordu. Ama ASCII İngilizce için tasarlanmıştı. İçinde ç, ğ, ı, ö, ş ve ü yoktu.
TXT hâlâ nerede karşımıza çıkıyor?
Düz metnin modası geçti sanabilirsiniz, ama hayatımızın bir köşesinde hep duruyor. Telefonun not uygulamasından dışa aktarılan notlar, muhasebe programlarının verdiği hesap dökümleri, modem ve yazıcıların kayıt dosyaları, dizi altyazıları, yazılımların yanında gelen "beni oku" dosyaları... Bunların çoğu TXT ya da ona çok yakın sade metin biçimlerinde gelir.
Sorun, bu dosyaların bir noktada başka birine gitmesi gerektiğinde başlıyor. Yöneticiye gidecek bir döküm, avukata gidecek bir not, öğretmene teslim edilecek bir ödev. İşte o an dosyanın nasıl görüneceği önem kazanıyor.
Türkçe karakterler neden bozulur?
ASCII'nin eksiğini kapatmak için her dile kendi "kod sayfası" yazıldı. Türkçe için Windows'ta yıllarca Windows-1254 kullanıldı. Bugün ise neredeyse her yerde UTF-8 var, dünyadaki bütün alfabeleri tek tabloda toplayan sistem. Windows 10'un 2019 güncellemesinden beri Not Defteri de yeni dosyaları varsayılan olarak UTF-8 ile kaydediyor.
Sorun, iki sistemin karıştığı anda çıkıyor. UTF-8 ile kaydedilmiş bir "ı", eski kod sayfasıyla okunursa "ı" olarak görünür, "ş" ise "ÅŸ" olur. Ayşe Hanım'ın komşusunun gördüğü tam olarak buydu. Bir metin dosyası, hangi kodlamayla yazıldığını çoğu zaman kendi üzerinde taşımaz ve onu açan program bazen yanlış tahmin eder.
Elinizdeki dosya zaten bozuk görünüyorsa umutsuzluğa kapılmayın. Not Defteri'nde Dosya > Aç penceresinin altında bir Kodlama kutusu var. Dosyayı bir kez ANSI, bir kez UTF-8 seçerek açmayı deneyin. Türkçe Windows'ta ANSI, eski Windows-1254 anlamına gelir ve harfler çoğu zaman yerine oturur. Sonra dosyayı UTF-8 olarak yeniden kaydedin.
PDF bu tahmin oyununu bitirir
PDF, 1990'ların başında tam da bu tür sorunlar için geliştirildi ve bugün ISO 32000 standardıyla tanımlanıyor. Bir PDF'de yazı tipi, sayfa boyutu ve her harfin sayfadaki yeri dosyanın içine kaydedilir. Telefonda, ofis bilgisayarında ya da apartman girişindeki panoya asılacak çıktıda aynı görünür. Sayfa boyutu da sabittir, bu yüzden yazıcıdan çıkan kâğıtta son satırın ikinci sayfaya taşıp tek başına kalması gibi sürprizler yaşanmaz.
Yani metni PDF yapma işi, "bu yazı şöyle görünmeli" kararını alıcıya bırakmamak demek. Ayşe Hanım duyuruyu PDF olarak gönderseydi, üçüncü kattaki komşu "ı" harflerini olduğu gibi görecekti. Üstelik PDF'yi yanlışlıkla değiştirip "aidat son günü 15'i" yerine "51'i" yazmak da o kadar kolay değil.
Bilgisayarınızda hazır olan yol
Windows'ta ek programa gerek yok. TXT dosyasını Not Defteri'nde açın, Dosya menüsünden Yazdır'ı seçin, yazıcı olarak "Microsoft Print to PDF"i işaretleyin ve kaydedeceğiniz yeri gösterin. Mac'te TextEdit'teki Dosya menüsünde doğrudan "PDF Olarak Dışa Aktar" seçeneği bulunuyor. Android telefonlarda da yazdırma ekranındaki yazıcı listesinden "PDF olarak kaydet" seçilebiliyor, yeter ki dosyayı açabilen bir uygulamanız olsun.
Bu yollar iş görür, ama birkaç kusuru var. Not Defteri çıktıya dosya adını ve sayfa numarasını üst bilgi olarak ekleyebilir, uzun satırları da kendi bildiği yerden böler. Telefondaysanız ya da işyerindeki bilgisayara bir şey kurma izniniz yoksa, işler daha da karışır.
Tarayıcıdan, kurulum olmadan
Benim tercihim tarayıcıda çalışan bir dönüştürücü. OnlyDoc'ta yazıyı PDF yapma ücretsiz ve hesap açmayı gerektirmiyor. TXT dosyanızı yüklüyorsunuz, birkaç saniye sonra PDF hazır oluyor. Milyonlarca karakterlik büyük dosyalar bile çoğunlukla yarım dakikanın altında bitiyor, yükleme sınırı ise 100 MB.
Araç, dosyadaki satır sonlarını ve paragraf yapısını okuyup çıktıda yeniden kuruyor. Paragraflar arasında boş bir satır bıraktıysanız, PDF'de de ayrı bloklar olarak görünüyorlar. Düz metinde yazı tipi bilgisi olmadığı için PDF temiz ve okunaklı bir varsayılan yazı tipi kullanıyor. iPhone, Android, Windows, macOS ya da Linux fark etmiyor, modern bir tarayıcı yetiyor. Aynı sitede Word, Excel ya da resim dosyalarını PDF'ye çeviren araçlar da var, yani bir sonraki dosyanız TXT değilse başka bir yer aramanıza gerek kalmıyor.
Küçük bir not: renkli başlıklar ya da kalın yazı istiyorsanız TXT doğru başlangıç noktası değil. Öyle bir belge için Word gibi zengin bir biçimle başlamak daha mantıklı.
Dönüştürmeden önce kısa bir kontrol
Birkaç saniyelik kontrol, bozuk bir çıktıyı en baştan önler:
- Dosyayı UTF-8 olarak kaydedin. Not Defteri'nde "Farklı Kaydet" penceresinin altındaki Kodlama kutusuna bakmanız yeterli.
- Paragrafların arasına boş satır koyun. Tek satır sonu ile paragraf arasındaki farkı dönüştürücü ancak böyle anlar.
- Sekmelerle hizalanmış tablolardan kaçının. Farklı yazı tipinde sütunlar kayabilir.
- Dosyaya anlamlı bir ad verin. "yeni_metin_belgesi_3.txt" yerine "aidat-duyurusu-kasim.txt" hem size hem alıcıya zaman kazandırır.
Sonuç
Düz metin hızlı yazmak için harika, ama paylaşmak için güvenilir değil. Hangi programın, hangi kodlamayla açacağını bilmediğiniz her dosya bir risk taşıyor. Bence önemli bir duyuruyu, bir sözleşme taslağını ya da bir tarifi bile göndermeden önce PDF'ye çevirmek, sonradan gelecek "bu harfler ne?" mesajlarından çok daha ucuz.
Kaynak:HABER MERKEZİ
