İran’da artan yaşam pahalılığıyla mücadeleye yönelik "Kalabarg" uygulaması

İran hükümeti, yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyon nedeniyle 28 Aralık 2025 başlayan protestoların ardından temel tüketim ürünlerindeki fiyat artışlarıyla mücadele etmek ve halkın gıda ürünlerine erişimini kolaylaştırmak amacıyla "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulamasını yürürlüğe koydu. İranlı yetkililer ise ülkedeki kriz sırasında market raflarında erişilemeyen bazı ürünlerin yeniden temin edilebildiğini ve çeşitli ürünlerin fiyatlarında düşüş yaşandığını açıkladı.

İran'da yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyon nedeniyle 28 Aralık 2025'te başlayan protestoların ardından, temel tüketim ürünlerinde özellikle yağ, et ve yumurta gibi gıda kalemlerinde sert fiyat artışları yaşandı. Artan yaşam maliyetlerinin vatandaşlar üzerindeki etkisini azaltmayı hedefleyen hükümet, eleştiriler ve protestoların ardından çeşitli yeni ekonomik tedbirleri devreye soktu. Bu kapsamda hayata geçirilen "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulaması, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda maddelerine daha kolay erişimini sağlamayı amaçlıyor. Kalabarg sistemi, devlet tarafından vatandaşlara tanımlanan dijital bir belge ya da kredi mekanizması olarak işliyor ve döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantın azaltılmasını hedefliyor.

"Bazı ürünlerin fiyatlarında gerileme başladı"

Protestolar öncesinde de hızlanan fiyat artışları kamuoyunda geniş yankı uyandırmış, bazı ürünler kısa süreliğine market raflarında bulunamaz hale gelmişti. Yetkililer ve sektör temsilcileri, söz konusu durumun spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksamalar ve ekonomik baskılarla bağlantılı olduğunu belirtirken, son günlerde ise zincir marketler başta olmak üzere perakende satış noktalarında temel ürünlerin yeniden temin edilebildiğini ve bazı kalemlerde fiyatların gerilemeye başladığını ifade ediyor. Hükümet, atılan adımların piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını ve önümüzdeki dönemde fiyat istikrarının güçlendirilmesinin hedeflendiğini vurguluyor.

"Bu zamana kadar halk olarak birçok sorunla karşı karşıya kaldık"

İran halkı ise yaşanan şiddetli protestoların ardından yaşam pahalılığıyla mücadeleye yönelik atılan adımlara temkinli yaklaşıyor. İranlı Zohre Nosrati, "Geçmişe göre ekonomideki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatlarda artış var. Hükümetin de yaşam pahalılığının önüne geçmek için aldığı kararlar var. Bu zamana kadar halk olarak birçok sorunla karşı karşıya kaldık. Bunu da atlatacağımızı düşünüyorum" dedi.

İranlı Ali Rıza Ekberi ise, "Hükümetin elektronik kupan desteğinin yardımı oldu ancak yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre arttı. Yine de gördüğünüz gibi halk alışverişine devam ediyor" ifadelerini kullandı.

Tercihli döviz kuru uygulaması

İran hükümeti ayrıca döviz kurunda yaşanan ani dalgalanmaları önlemek ve fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla tercihli döviz kuru uygulamasında düzenlemeye gitmişti. Uzun yıllardır yürürlükte olan sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında kullanılmak üzere dövizin serbest piyasa kurunun altında bir fiyattan ithalatçılara tahsis edilmesini öngörüyordu. Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin amacına uygun kullanılmaması, ithal edilen ürünlerin beklenen fiyat seviyesinden piyasaya sunulmaması ve dağıtım zincirindeki denetim boşlukları nedeniyle uygulama yoğun eleştirilere maruz kaldı. Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemekte yetersiz kaldığını savundu.