Uzun, bembeyaz yolların sonunda, masallardan fırlamış gibi karşılar sizi Kars. Bu masal bitmeden gidin, kendi kulağınız ile dinleyin Kars’ı. O tarihe siz de şahit olun, önünüzde uzayıp giden geçmişi görün. Malesef küresel ısınma Kars’da da etkisini göstermeye başlamış. Artık kar istese de daha çok kalamıyor bu şehirde. Çıldır Gölü’nü kaplayan buz tabakası gitgide inceliyor. Kızaklar daha çok gölün etrafından gidebiliyor, balık tutmak için göle delik açmak artık daha kolay, sezon artık erken bitiyor diyor balıkçılar. Kısacası hiç vakit kaybetmeyin, gidin görün Kars’ı. Belki siz gördükçe daha da dirençlenir, daha da güzelleşir şehir. Kim bilir belki gittikçe daha çok sevilir, Baltık Mimarisi ile süslenmiş sokaklar kaderine bırakılmaz, daha çok önlem alınır. Uzaklarda, yalnız başına bırakılmayacak kadar güzel bu şehri görmeniz için 7 nedeni yazdım.
1 – Doğu Ekspresi
Eğer çok vaktim yok ama yine de o trene binmek istiyorum diyorsanız, İstanbul’dan Erzurum’a uçup Erzurum istasyonunda yakalayabilirsiniz treni. 4.5 saatlik yolculukta gördükleriniz bile, tek başına buraya gelmenize değdiğini gösterecek güzellikte. Beyaz krallığın içinden yavaş yavaş geçen Doğu Ekspresi’nin camı sanki dışarıdaki her sahneyi tablolaştırmak için hemen yanınızda. Dünyanın en büyük fotoğraf sergisine girmişsiniz gibi. Camdan geçen her görüntü ayrı bir fotoğraf. Daha önce adını bile duymadığınız yerlerde duranca tren, kapıdan dışarı bakın. Size el sallayan, merakla bakan hayatlara selam verin. Tren yol aldıkça her anın tadını çıkarın.
2- Kars Kalesi ve Mahalleleri
Şehrin merkezinde, kayalıkların üzerinde yükselen Kale’nin ne zaman kimin tarafından yapıldığı tam olarak bilinmiyor. Urartular zamanına kadar dayanan kalenin yeri değişmese de görüntüsü çok değişmiş. Dış surlar artık yerlerinde değil ama merkez kale hala duruyor. Osmanlı zamanı tekrar yapılan kale Rus işgali sırasında kullanılmaz duruma gelmiş. Kaleden aşağıya doğru bakınca taş köprü ve osmanlı hamamları rahtça görünebiliyor. Şair Namık Kemal’in evi ve Kars’ın sembol evlerinde Ahmet Tevfik Paşa Konağı görmeye değer. Fakat hem hamamlar hem de koncaklar bakımsızlıktan ayakta zor duruyor.
Rusların 40 yıl gibi uzun bir süre Kars’ da kalması yerleşimin yeniden planlamasını sağlamış. Baltık mimarisin en güzel örneklerini görebileceğiniz Yusuf Paşa, Ortakapı ve Cumhuriyet mahallerini dolaşarak şehrin tadını çıkarabilirsiniz.
3- Ani Harabeleri
Ani, Kars şehir merkezine 44 km uzaklıktaki Ocaklı köyünden hemen sonra ayakta kalan surları ile karşılıyor bizi. Arpaçay’ın hemen kenarında kurulmuş şehrin öncesi de M.Ö 5000 yıl geriye gidiyor. Arpaçay’ın hemen yanındaki mağaralar vadi boyunca uzanıyor. Bir an Kapadokya’ya bakıyormuş hissi veren vadi tarih öncesi yerleşimlerin kanıtı. hem konumu hem de hemen yanındaki akan nehir sebebiyle yerleşim olarak çok uygun bir yer burası. Şehir en parlak dönemini M.S. 950’li yıllarda Bagratlı Krallığı zamanında yaşıyor. 40 kapılı ve 1001 kiliseli şehir diye adı geçen Ani’nin o zamanlar nüfus olarak dünya üzerindeki en kalabalık 4 şehirden biri olduğu söyleniyor. Bagratlı Krallar sonrası Bizans, Selçuklu Hakimiyetine giren şehirde her kültürün bıraktıkları ile şekillenmiş topraklar kesinlikle görülmeye değer. Anadoluda yapılan ilk cami de yine Ani antik kentinde yer alıyor.
4- Çıldır Gölü
Kars ile Ardahan arasında kalan göl, 2000 metre yüksekteki rakımı dolayısıyla donmuş halde. Öyle küçücük bir göl de değil Çıldır, 123 km2 kapladığı alan ile Doğu anadolunun en büyük ikinci gölü. Bu buz kütlesine ilk bastığınızda sanki Antartika kıtasına çıkmışsınız hissi uyanıyor…
Mart ayına kadar kalın buz tabakası ile örtülü göl üzerinde atların çektiği kızakla yolculuk etmek ve buza açılan deliklerden aynalı sazan avlayan balıkçıları izlemek ayrı bir keyif.
5- Şeytan Kalesi
Çıldır’a 2 km uzaklıktaki Şeytan Kalesi ismini buraya kale yapmak şeytanın aklına gelmez söyleminden alıyor olabilir. Almıyor da olabilir ama bu olabilirler kalenin büyüleyici güzelliğini etkilemiyor. Yapım yılı ve kimlerin yaptığı kesin olarak bilinmeyen kalenin tahmini yapım tarihi M.Ö 1000 olarak geçiyor. Kalenin içinde yer alan taşta Urartu çivi yazısını andıran şekiller olduğu için Urartuların yaptığı konusunda tahminlerde var. Ama henüz detaylı bir araştırma yapılmamış. Kaleye Yıldırımtepe köyünü geçtikten sonra 2 km boyunca paket taş ile döşenmiş yoldan yürüyerek varılıyor. Yol boyunca kaleyi her gördüğünüz yamaca seyir terasları kurulmuş. Manzaradan çok bir filmin içinde gibi hissediyorsunuz kendinizi. Böyle büyüleyici bir yerin bu kadar az bilinmesi iyi mi kötü mü karar veremedim. Etrafta ne atılmış pet şişelere nede taşmış çöp kutularına rastlıyorsunuz. Sanki Kale bu zamana kadar ayakta kalmamış da siz onun zamanına gitmişsiniz gibi, eşsiz bir deneyim.
6- Sarıkamış
Sarıkamış’ı özel yapan etkenlerden biri de yağan karın kalitesi. Kristal kar diye adlandırılan kar özellikle board yapanlar için çok uygun. Bu arada öğrendik ki kristal kar ile kar topu yapılamıyormuş, böyle olmasının sebebi ise havanın nemsiz olması. Sarı çam ormanları ile kaplı Sarıkamış’a gitmeden önce Katherina Köşkü de görülmeli.
7- Kars Peynirleri
Anlatılması en zor bölüm. Bölgenin bilinen peynircilerinden biri Büyük Zavotlar’a gidince sadece tadımda yarım kilo peynir yeme olasılığınız var. Peki Gravyer nasıl olmuş da Kars’da yapılmaya başlanmış? Gravyer ismi İsviçre’nin Gruyère kasabasından geliyor. Kars’da da tıpkı Gruyère’deki gibi 2000 metre’nin üzerindeki yüksekliklerde taptaze otlarla beslenen ineklerin sütüyle gravyer yapılıyor. Zavot adı verilen kısa bacaklı ve yüksek yaylalarda gezen inek ırkından günde en fazla 10 litre süt alınıyor, Mayıs ve Haziran ayında bu ineklerin sütü sağıldıktan 1 saat içinde gravyer yapımına başlanması gerekiyor. Kars Gravyeri’nin eşsizliği aynı zamanda el işçiliği ile üretilmesinden kaynaklanıyor, ne kadar denense de fabrika ortamında bu lezzet ve kıvam asla tutturulamıyor. Grayverin en lezzeti hali için 12. aya kadar bekleniyor. Onlar yaparken o kadar beklemişken biz hiç beklemeden ağzımıza atıyoruz gravyeri. İşte o tadı anlatmak biraz zor. Aynı zamanda iki yıl mahzende bekletilmiş Kars eski kaşarı da inanılmaz.
