Son dönemde zona vakalarında belirgin bir artış gözlendiğini belirten Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, "Zona hastalığı şiddetli sinir ağrılarına yol açabilir, bu nedenle ilk 72 saatteki erken müdahale ve koruyucu aşı önemlidir" dedi.
Çocukluk döneminde geçirilen su çiçeği enfeksiyonunun ardından sinir köklerinde uykuya yatan virüsün, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden canlanması sonucu ortaya çıkan zona vakalarında artış yaşandığı belirtiliyor. Liv Hospital Ankara Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, yoğun stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ve psikolojik faktörlerin bağışıklık direncini düşürerek hastalığı tetiklediğini belirtti.
"Elektrik çarpması hissi ve sıvı dolu lezyonlarla başlıyor"
Zona virüsünün reaktive olma sürecini anlatan Prof. Dr. Duran Tok, tablonun seyri hakkında şu bilgileri verdi: "Bağışıklık sistemi düştüğü zaman virüs reaktive olarak sinir trasesi boyunca cilde ulaşıyor. O bölgede elektrik çarpması şeklinde şiddetli ağrılar, batma, yanma ve ciltte içi sıvı dolu kabarcıklar (lezyonlar) şeklinde karşımıza çıkabiliyor. Bağışıklık sisteminin düşmesine neden olan birçok hadise bu enfeksiyonun daha sık görülmesine zemin hazırlıyor."
"Göğüs kafesi ve sırtta daha sık görülür ancak gözde görülürse körlük yapabilir"
Zonanın vücutta en sık görüldüğü yerler hakkında bilgi veren Prof. Dr. Tok, "Virüs tek bir sinir hattını takip eder. Bu nedenle döküntüler vücudun yalnızca sağ ya da sol tek bir tarafında bant veya kuşak şeklinde dizilir; genellikle orta hattı geçmez. Ancak olguların yarısından fazlası göğüs kafesi ve sırttadır (kaburga hizası). Hastalığa "kuşak hastalığı" denmesinin sebebi de budur. Hastalık ikinci sıklıkta bel ve karın bölgesinde görülür. Yine yüz ve göz çevresinde de görülebilir ki bu durumda alın, şakak ve göz çevresindeki sinir tutulabilir. Göz tutulumu acil müdahale gerektirir, tedavi gecikirse kalıcı görme hasarı bırakabilir" ifadelerine yer verdi.
"Zonayı artıran üç faktöre dikkat"
Son dönemlerde zonanın daha sık görülmesinin ardında bağışıklık dengemizdeki belirgin değişimler yattığına işaret eden Prof. Dr. Tok, artışta rol oynayan 3 önemli faktör hakkında şu bilgileri paylaştı:
"Toplumun yaşlanması: Tedavideki gelişmeler ve yeniliklerle birlikte ortalama insan ömrü istatistiksel olarak uzuyor. Ancak yaş ilerledikçe hücrelerimizin virüsleri baskılama gücü dolayısıyla yani hücresel bağışıklık doğal olarak zayıflar. Bir toplumda yaşlı nüfus arttıkça zonaya yakalanan kişi sayısı da otomatik olarak yükseliyor.
Modern yaşamın getirdiği kronik stres ve tükenmişlik: Uyku bozuklukları, ağır iş temposu, kaygı ve stres vücutta kortizol seviyesini yükseltir. Bu durum; sinir köklerinde uyuyan virüsün adeta yeniden harekete geçmesine yol açar.
Kronik hastalıklar ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar: Kanser tedavileri, romatizmal hastalıklar, organ nakilleri, kontrolsüz diyabet ve steroid gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanımı eskiye göre çok daha yaygın olduğundan bu durum virüsün uyanmasını kolaylaştırıyor."
"Çocuklukta bile görülebilir"
Hastalığın her yaşta (hatta çocuklarda bile) görülebilse de riskin 50 yaşından sonra ciddi bir artışa geçtiğini işaret eden Prof. Dr. Tok, 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden birinin hayatında en az bir kez zona geçirdiğinin bilindiğini söyledi.
"Dokunarak doğrudan bulaşmaz ama suçiçeği geçirmemiş kişilerde risk olabilir"
Prof. Dr. Tok, hastalığın bulaşıcı olup olmadığı hakkında ise şu bilgileri paylaştı: "Bir kişiden diğerine doğrudan zona bulaşmaz. Yani bir zonası olan kişiye dokundunuz diye sizde aniden zona çıkmaz. Ancak, vücuttaki o içi su dolu kabarcıkların patlamasıyla ortaya çıkan sıvı, daha önce hiç suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış birine temas ederse o kişiye virüs bulaşıp ve o kişi suçiçeği çıkarabilir. Döküntüler kuruyup kabuk bağladıktan sonra bulaşıcılık tamamen biter."
"Kalıcı sinir hasarını önlemenin yolu erken müdahale"
Zona tedavisinde zamanla yarışıldığını hatırlatan Prof. Dr. Duran Tok, belirtilerin ilk fark edildiği andan itibaren ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanmasının kritik olduğunun altını çizdi. Prof. Dr. Tok, "Zamanında müdahale edilmeyen tablolarda, döküntüler iyileşse dahi aylarca ya da yıllarca sürebilen kalıcı nöropatik sinir ağrıları (postherpetik nevralji) gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor" ifadelerine yer verdi.
"Aşı ile yüzde 90'ın üzerinde koruma sağlanabiliyor"
Özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireyler ile bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin yüksek risk grubunda yer aldığını vurgulayan Prof. Dr. Duran Tok, koruyucu tedbirlerin en başında aşının geldiğini ifade etti. Tok, "Aşı yapılması durumunda hastalığın ortaya çıkması yüzde 90'ın üzerinde engellenebilmektedir" diyerek risk grubundaki bireylerin hekimlerine danışarak zona aşısı konusunda bilinçli hareket etmeleri gerektiğini söyledi.
"50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinler zona aşısı yaptırmalı"
50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinlerin (daha önce suçiçeği geçirip geçirmediğini hatırlamasa bile) zona aşısı yaptırması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tok, "18 yaş ve üzerinde olup bağışıklık sistemi baskılanmış ya da baskılanma riski taşıyan kişiler (kanser hastaları, organ nakli olanlar, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar) aşı olmalıdır. Ayrıca; daha önce zona geçirmiş kişiler de aşılanmalıdır. Çünkü zona bir kez geçirilince ömür boyu bağışıklık bırakmaz; hastalık yeniden nüksedebilir. Şartları taşıyan bireyler yılın herhangi bir döneminde aşı olabilir (mevsimsel bir zorunluluğu yoktur). Aktif bir zona atağı geçiriliyorsa döküntülerin ve akut semptomların tamamen geçmesi ve geçtikten 1 ay sonra da aşı uygulanabilir. Aşı toplam 2 doz halinde ve dozlar arası genellikle 2 ila 6 ay arayla olacak şekilde koldan kas içine uygulanır" dedi.
"Bağışıklık sistemi güçlü tutulmalı"
Şiddetli ağrı ve yanma hissiyle yaşam kalitesini doğrudan düşüren zonaya karşı neler yapılabileceğine değinen Prof. Dr. Duran Tok, "Stres yönetiminin sağlanması, uyku düzeninin korunması, bağışıklık sisteminin güçlü tutulması ve şüpheli döküntü veya ağrılarda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır" şeklinde konuştu.
Kaynak:İHA
